Depot voor de textielcollectie van het Modemuseum Hasselt. Foto: © Provincie Limburg, fotograaf: Tine Hermans

Textiel in erfgoedcollecties, hoe gaat u ermee om? Op deze pagina vindt u essentiële informatie en basistips. Wie op zoek is naar gespecialiseerde informatie over behoud en beheer van textiel, vindt onderaan deze pagina tal van leestips en links naar bronnen en literatuur.

Identificeer het textiel

Textiel is een vlag die een erg grote en diverse lading dekt. Het duikt in uiteenlopende vormen op in erfgoedcollecties. Textiel wordt niet enkel gedragen (bv. kazuifels, kostuums, jurken, hoofddeksels ...), maar ook gebruikt in tal van gebruiksvoorwerpen (bv. vlaggen, handtassen, parasols ...). Denk ook aan (grote) wandtapijten en meubelbekleding. De vlakke of driedimensionale vorm bepaalt de manier waarop textiel verpakt en bewaard wordt.

Er bestaan bovendien veel soorten textiel, elk met specifieke eigenschappen en grondstoffen, productie- en weeftechnieken, veredelingstechnieken ... Dat alles bepaalt de gevoeligheid voor bepaalde schadefactoren. Bovendien wordt textiel vaak gebruikt in combinatie met andere materialen (bv. kunststoffen, metalen, leer). Houd er rekening mee dat die soms andere bewaaromstandigheden nodig hebben.

Soms kunt u zelf een stuk textiel identificeren op het zicht of aan de hand van eenvoudige tests. In veel gevallen haalt u er beter een restaurator/conservator bij. Vooral als het om kwetsbare en/of beschadigde stukken gaat, doet u het best een beroep op gespecialiseerde kennis voordat u ermee aan de slag gaat.

Belangrijkste schadefactoren

Schade aan textiel kunt u helaas nooit helemaal vermijden. Maar met aangepaste bewaaromstandigheden kunt u het verval, door zowel interne als externe schadefactoren, wel sterk afremmen. Daar leest u alles over in het hoofdstuk 'De tien schadefactoren'.

De belangrijkste bedreigingen voor uw collectie: 

  • intern verval door de eigenschappen van de grondstof;
  • contact met andere (schadelijke) materialen;
  • licht;
  • te hoge of te lage temperatuur en relatieve vochtigheid
  • schommelingen in relatieve vochtigheid (vaak in combinatie met schommelingen in temperatuur);
  • luchtvervuiling en stof;
  • biologische aantasting (insecten en schimmels);
  • verkeerde restauraties;
  • fysieke schade (scheuren, blijvende vouwen ...) door verkeerde opberging of manipulatie.

Wat doet u beter wel?

Meer informatie over kasten en ondersteuningen vindt u op de pagina 'Kasten voor textiel'.

  • Bewaar textiel in een donkere omgeving.
  • Bewaar textiel bij voorkeur vlak, om te voorkomen dat het bij langdurige bewaring doorscheurt en vervormt.
Een kledingstuk, vlak verpakt in een zuurvrije doos. De plooien zijn opgevuld met zuurvrij zijdepapier. Foto: © Provincie Limburg, fotograaf: Tine Hermans

De foto's hiernaast en onder zijn voorbeelden van vlak bewaard textiel in een op maat gemaakte kast of een plannenkast.

Textiel wordt bewaard in een zuurvrije doos. Let erop dat u de plooien opvult/ondersteunt met zuurvrij papier of met synthetische watten in een jasje van zuurvrij papier.

Een op maat gemaakte kazuifelkast. Foto: © Kerkfabriek Sint-Catharina Maaseik
Opvullen van de vouwen met synthetische watten in een jasje van zuurvrij papier. Foto: © Dienst Erfgoed Lanaken

Kunt u kledingstukken niet vlak bewaren, gebruik dan kleerhangers met een aangepast formaat die bovendien zijn opgedikt en afgewerkt met een geschikt verpakkingsmateriaal.

Op maat gemaakte kleerhanger voor een dalmatiek. Foto: © Provincie Vlaams-Brabant

Deze kleerhanger volgt de vorm van de schouders en werd opgevuld met zacht materiaal, om voldoende steun te bieden aan de dalmatiek.

De twee foto's hieronder tonen hoe u bestaande kapstokken kunt opvullen met synthetische watten en katoentricot ter ondersteuning.

In een gesloten kast kunnen kledingstukken stofvrij worden bewaard. Foto: Depotwijzer.be
Opgevulde kapstokken, hier met synthetische watten en katoentricot. Foto: Provincie West-Vlaanderen

De twee foto's hieronder tonen textiel in open rekken. U beschermt het textiel tegen stof en licht met behulp van een hoes. Volledig gesloten hoezen verminderen de ventilatie; een hoes met één lang pand en één korte zijde heeft dit nadeel niet, maar voorkomt nog steeds wrijving tussen verschillende stukken.

Textiel in open rekken. Foto: © Provincie Limburg, fotograaf: Tine Hermans
Witgoed, hangend bewaard in depot. Foto: © Vlaamse Gemeenschapscommissie, fotograaf: Loes Nijsmans

Sommige stukken kunnen enkel opgerold of verticaal bewaard worden. Vraag hiervoor advies aan specialisten.

De twee foto's hieronder tonen hoe u textiel opgerold kunt bewaren. De hoezen voor deze opgerolde tapijten zijn gemaakt uit baalkatoen en de steunen bestaan uit isomo-blokken. U kunt de rollen ook ophangen op een gordijnroede.

Tapijt op rol. Foto: © Provincie West-Vlaanderen
Gordijnroedes als een goed alternatief. Foto: © Dienst Erfgoed Lanaken

Zorg ervoor dat er ruimte is voor natuurlijke ventilatie (niet te dicht opeen bewaren) of laat het textiel af en toe luchten.

Verpakken en labelen

Meer informatie over hoe u objecten nummert, vindt u in het hoofdstuk 'Nummeren van objecten'. Over verpakken vindt u meer informatie in het hoofdstuk 'Bewaren, verpakken en transporteren'.

  • Hanteer textiel met handschoenen in witte katoen of nitril (niet-gechloreerd en niet-gepoederd).
  • Inventariseer de stukken in uw collectie. Gebruik hiervoor labels van zuurvrij karton. U kunt ook een label van baalkatoen met losse steken op het textiel naaien. Herhaal dit label aan de buitenkant van een hoes of verpakking, of bevestig er een foto aan.
Kostuumaccessoires kunt u opvullen met zuurvrij zijdepapier en in zuurvrije dozen bewaren. Foto: © Provincie Limburg, fotograaf: Tine Hermans
Een opgerold tapijt met inventarisnummer op label. Het tapijt is vastgemaakt met behulp van dunne museumfoam en velcro snelbinders. Foto: © Vlaamse Gemeenschapscommissie, fotograaf: Loes Nijsmans

 

  • Laat het textiel enkel in contact komen met inert of zuurvrij verpakkingsmateriaal: zuurvrij zijdepapier, ongebleekt (baal)katoen, tyvek, ongekleurd keperlint ...
  • Scherm elk afzonderlijk stuk af met geschikt verpakkingsmateriaal.
  • Scherm versieringen en sluitingen uit andere materialen af van het textiel. U kunt ze omwikkelen met geschikt verpakkingsmateriaal.
  • Ondersteun plooien met een geschikt verpakkingsmateriaal, zoals bv. proppen zuurvrij zijdepapier, synthetische watten in tunnelverband of baalkatoen.
  • Vul driedimensionale vormen op om ze in vorm te houden, met hetzelfde soort materiaal als voor de plooien.

Controle en onderhoud

  • U kunt textiel zelf ontstoffen met behulp van een museumstofzuiger. Volg daarvoor de instructies op de pagina 'Stof en vuil', in VerzekerDe Bewaring of in de onderhoudsbrochure van Monumentenwacht (zie leestips onderaan). U kunt gratis een museumstofzuiger ontlenen bij de Uitleendienst Erfgoed. Andere vormen van reiniging zijn specialistenwerk.
  • Controleer het textiel regelmatig op insecten. Gebruik speciale insectenvallen voor een systematische monitoring. Stelt u insecten of schade vast, raadpleeg dan een specialist voor de meest aangewezen behandeling.
  • Controleer regelmatig op schimmels, vooral bij een hoge relatieve vochtigheid in de bewaaromgeving.

In volgend filmpje geeft Landelijk Contact van Museumconsulenten (LCM) tips voor het conserveren van museumobjecten uit textiel.


    Wat met schimmels? Hoe bestrijdt u insectenaantasting bij textiel?
    Twee filmpjes geven toelichting bij het verwijderen en bestrijden van schimmels en insecten.


     


    Meer weten over hanteren en transporteren? Raadpleeg het hoofdstuk 'Hanteren en transporteren'. 

    Wat doet u beter niet?

    • Manipuleer textiel niet onnodig.
    • Schrijf nooit een inventarisnummer rechtstreeks op het textiel.
    • Bewaar een stuk textiel nooit in een gesloten plastic zak. Dat is een ideale omgeving voor schimmelgroei.
    • Was historisch textiel niet zelf en breng beschadigd historisch textiel (bv. roet) nooit naar een droogkuis. Laat de reiniging over aan een conservator-restaurator.
    • Gebruik nooit spelden, lijm, zelfklevende plastiekfolie of plakband om beschadigd textiel te herstellen. Doe hiervoor een beroep op een gekwalificeerde expert.

    Deze tekst werd geschreven door Okke Bogaerts voor Depotwijzer.be.

    Adviseur behoud en beheer
    T
    02 213 10 86