Kyoto 2019: ICOM herziet de museumdefinitie

Serveersters in theehuis Sôkaya, Teisai Hokuba, ca. 1805. Rijksmuseum, Rijksstudio

Wat is een museum? Hoe vaak wordt voor het antwoord op die vraag niet teruggegrepen naar de museumdefinitie van de International Council of Museums? Op de ICOM-website staat vooralsnog: "A museum is a non-profit, permanent institution in the service of society and its development, open to the public, which acquires, conserves, researches, communicates and exhibits the tangible and intangible heritage of humanity and its environment for the purposes of education, study and enjoyment."

Naar een inclusieve museumdefinitie

De museumdefinitie heeft een grote symbolische waarde, en zorgt samen met de Ethische Code voor een gemeenschappelijk kader voor museumprofessionals over de hele wereld. Maar niets is voor eeuwig. Mee met de tijdsgeest vonden er de laatste decennia geregeld kleine aanpassingen plaats.

Sprekend is bijvoorbeeld dat na kritiek van activistische groeperingen in 1968, ‘in the service of society’ werd toegevoegd in het begin van de jaren zeventig. De definitie, en dus ook de museumwereld én ICOM als niet-gouvernementele organisatie, moesten ‘inclusiever’ worden en zich veel sterker richten op wat er zich in de samenleving afspeelde. Geluiden die tot op de dag van vandaag weerklinken, en die we in de museumpraktijk terugvinden. Denk maar aan tendensen in de richting van het inclusieve, participatieve museum, of nog actueler, aan het museum dat mee wil bijdragen aan dekolonisatie of zelfs een ‘activistische’ rol wil opnemen.

De toenemende samenwerking en cross-overs tussen musea in verschillende werelddelen zorgden er ook voor dat ‘intangible heritage’ in de museumdefinitie werd opgenomen. Collecties zijn nog steeds de kern van ‘een museum’ maar er is een groeiend bewustzijn dat de waarde die ze krijgen sterk afhangt van zeer veel immateriële aspecten. Hoe musea met immaterieel erfgoed dienen om te gaan, is een actueel relevante vraag die op de internationale fora te horen is. Het Intangible Cultural Heritage and Museums Project dat nu loopt, focust hier trouwens op. 

Een fundamentele herziening van de museumdefinitie

Ichikawa Danjuro IX als Soga no Goro, Toyohara Kunichika, 1901. Rijksmuseum, Rijksstudio

Musea én ICOM moeten mee met de tijd. Vandaar dat ICOM, op aandringen van ICOFOM, het internationaal comité voor museologie, en het comité Museum Definition, Prospects and Potentials (MDPP), de huidige museumdefinitie helemaal herziet. In vroegere berichten hebben we het al uitgebreid gehad over de activiteiten van ICOFOM. In 2018 hebben we in Vlaanderen ook al grondig over de museumdefinitie gediscussieerd. Dit mondde uit in een publicatie die u onderaan deze pagina kan downloaden, en die ook werd gepubliceerd op de ICOFOM-website.

Comité Museum Definition, Prospects and Potentials

En het debat loopt verder. Op 25 januari 2019 gaf het comité MDPP een boeiende stand van zaken, en een lijst van ‘alternatieve museumdefinities’ die de nationale ICOM-comités aan MDPP hebben bezorgd. Het comité MDPP wordt geleid door Jette Sandahl. In dit filmpje legt ze uit waarom de museumdefinitie wordt herzien, en hoe het comité daarbij te werk gaat.

Kyoto 2019

ICOM Kyoto 2019

De verwachtingen zijn hoog gespannen. Het is dan ook uitkijken naar de driejaarlijkse General Conference van ICOM, die dit jaar plaatsvindt in Kyoto, van 1 tot en met 7 september. Het centrale thema van de conferentie is Museums as Cultural Hubs: the Future of Tradition. Een van de centrale thema’s is de herziening van de museumdefinitie.

Lees meer over de discussie 

Foto's: 

  • Serveersters in theehuis Sôkaya, Teisai Hokuba, ca. 1805. Rijksmuseum, Rijksstudio
  • Ichikawa Danjuro IX als Soga no Goro, Toyohara Kunichika, 1901. Rijksmuseum, Rijksstudio
Olga Van Oost
Sectoren
Musea