Aanbod voor mensen met dementie

Foto: Gerd Altmann via Pixabay

Wil uw cultureel-erfgoedorganisatie van start gaan met een dementievriendelijke werking maar bent u op zoek naar inspiratie en goede voorbeelden? Of werkt u in de zorgsector en bent u op zoek naar een actueel overzicht van het bestaande aanbod?

Op deze pagina wijzen we u de weg naar organisaties waar u een reminiscentiekoffer kunt uitlenen. Daarnaast vindt u hier een overzicht van musea met in hun aanbod dementievriendelijke rondleidingen, en geven we u tips over mobiele tentoonstellingen. 

Heeft ook uw cultureel-erfgoedorganisatie een aanbod voor mensen met dementie maar vindt u uw aanbod niet terug in dit overzicht? Geef dan een seintje aan Mieke Van Doorselaer. Ook andere correcties of aanvullingen zijn welkom.

Reminiscentiekoffers

Herinneringskoffer 'Kostbare Ogenblikken' van het Gasthuismuseum in Geel. © Gasthuismuseum

Reminiscentie is een vorm van hulpverlening waarbij het ophalen van herinneringen centraal staat. Reminiscentie biedt mantelzorgers kansen op een kwaliteitsvolle omgang met de persoon met dementie door te focussen op wat hij of zij wél nog kan of wat hij of zij zich wél nog herinnert. Een reminiscentieproces kan bijdragen tot het algemeen welbevinden van personen met dementie. Het kan de basis leggen voor andere activiteiten. 

Op verschillende plaatsen verspreid over het land kunt u een reminiscentiekoffer uitlenen. 

Grabbel- en babbeltas | Erfgoedcel Mijn-Erfgoed (Limburg)

  • De tas is geschikt voor ouderen (via rusthuizen, seniorenwerkingen …), maar ook nieuwkomers kunnen ermee aan de slag (als communicatie-oefening, om te leren over de Vlaamse cultuur, om vergelijkingen te maken met het thuisland …), net als groepen die bezig zijn met intergenerationeel communiceren. Hoe werkt het? Deelnemers nemen beurtelings een voorwerp uit de tas dat bij een bepaald thema hoort (familie, eten & drinken, wonen, religie, feesten …). Daar horen ook oude foto’s bij die herinneringen oproepen.
  • De tas kan gratis worden uitgeleend aan iedereen die met groepen mensen werkt.
  • Meer info

Souvenirbox diamant | Erfgoedcel Kempens Karakter

  • De koffer helpt ouderen herinneringen op te halen aan de diamantindustrie in de Kempen. De koffer is gevuld met voorwerpen die kenmerkend waren voor de diamantnijverheid in de 20e eeuw. Daarnaast vindt u ook gewone, typische zaken uit de jaren ’50 en ‘60 in de box zoals Sunlight zeep, Curix, Elixir d’Anvers en borstbollen. In combinatie met foto’s en geluidsfragmenten zorgen deze zaken ervoor dat iedereen herinneringen kan ophalen. Een handleiding voor de begeleiders verzekert een vlot verloop van het gesprek.
  • De koffer is gratis ter beschikking voor iedereen, in het bijzonder voor de woonzorgcentra.
  • Meer info

Herinneringskoffers ‘souvenirs’ | Erfgoedcel Brugge

  • Zes koffers, telkens rond een ander thema (zorg, werk, sport, vrije tijd, school, religie) laten ouderen in groep praten over deze onderwerpen. Elke koffer bevat oude filmpjes, foto’s en voorwerpen van vroeger en een handleiding voor de begeleiders in rusthuizen, woon- en zorgcentra, ziekenhuizen of seniorenverenigingen.
  • Gratis te ontlenen. 
  • Meer info

Verleden verbeeldt | Erfgoedcel CO7 (Zuidelijke Westhoek)

  • Zeven verschillende koffers met tien thematische foto’s met een verhaal, enkele herkenbare objecten die het thema illustreren, een dvd met een thematische compilatie van bewegende beelden uit de regio, een lijst met thematische vragen en een handleiding. 
  • De koffers kunt u gratis ontlenen in de zeven bibliotheken van de Zuidelijke Westhoek. De pakketten werden ook gebundeld voor ergotherapeuten, verpleegsters en verantwoordelijken animatie. Zij kunnen ze ontlenen voor een periode van drie weken via de uitleendienst van CO7.
  • Meer info  

Vertelkoffers | Erfgoedcel TERF (regio Roeselare)

  • Zes reminiscentiekoffers met telkens een ander thema: zorg, werk, vrouw, vrije tijd, school, religie. Ze bevatten voorwerpen, verhalen, oude foto’s en filmpjes: koffers vol herinneringen en dromen voor een namiddag weer ‘thuiskomen’.
  • Gratis te ontlenen door woonzorgcentra, dienstencentra en mantelzorgers.
  • Meer info

Keuvelkoffers | Erfgoedcel Waasland

  • Vijf koffers met telkens een ander thema: school, zorg, religie, werk en vrije tijd. Voor één namiddag kiest u één thema om mee aan de slag te gaan. Per thema vindt u het materiaal in één grote en één kleine koffer. De koffers willen een inspiratiebron zijn voor al wie met ouderen in gesprek gaat maar ook voor geriaters, therapeuten, animatoren, verzorgers of begeleiders in rusthuizen, woon- en zorgcentra, ziekenhuizen en dienstencentra. Ook in seniorenverenigingen kunnen de koffers een aanleiding zijn voor een namiddag vertelplezier.
  • Op de website vindt u een ontleningsreglement (gratis met waarborg) en informatiebrochure.
  • Meer info

Kostbare Ogenblikken | Gasthuismuseum in Geel

  • Vier herinneringskoffers om in het woonzorgcentrum, uw organisatie of thuis te proeven van 'Kostbare Ogenblikken'. In elke koffer zitten twintig voorwerpen, fiches met uitleg en tips en een cd met 'liedjes van vroeger' met de liedjesteksten. Zintuiglijk (her)ontdekken staat centraal.
  • Het museum leent gratis herinneringskoffers uit aan mantelzorgers, families of dichte vrienden van een persoon met dementie.
  • Meer info

Valiezen vol verhalen | Erfgoedcel Kusterfgoed

  • Het thema van deze ‘Valiezen vol verhalen’ is zorg: zorg voor het huishouden en persoonlijke zorg. Via de voorwerpen, de filmpjes en de foto’s die in de koffers te vinden zijn, worden ouderen geprikkeld om samen met hun familie of begeleiders persoonlijke herinneringen op te halen aan het verleden en zo een aangename en misschien wel verrassende namiddag te beleven.
  • Meer info

Rondleidingen in musea voor mensen met dementie en hun mantelzorger en/of voor bewoners van woonzorgcentra

Dementievriendelijke rondleiding in MSK Gent. © Museum voor Schone Kunsten Gent

Dementievriendelijke rondleiding | Museum voor Schone Kunsten (MSK) in Gent  

  • Deze rondleiding voor mensen met dementie en hun mantelzorger wordt opgebouwd rond een van de drie zorgvuldig gekozen thema’s: 'Samen', 'De verschillende seizoenen van het leven' of 'Verbondenheid'. Op interactieve wijze ontdekken ze samen vier à vijf kunstwerken uit de collectie. Aansluitend is er tijd voor een koffie of een drankje om nog even na te praten. Dit aanbod werd samen met Expertisecentrum Paradox ontwikkeld.
  • Het museum is volledig toegankelijk voor bezoekers in rolstoel. De toegang voor rolstoelen bevindt zich opzij van de hoofdingang, rechts van de grote trappen.
  • Elke tweede woensdag van de maand van 14.00 tot 15.30 uur. De rondleiding kan ook op vraag georganiseerd worden.
  • Meer info

Meet me @ Middelheim Museum | Middelheimmuseum in Antwerpen

  • Vijf verschillende themarondleidingen voor mensen met beginnende of matige dementie en hun mantelzorger (elke derde zondag van de maand, van april tot en met oktober) of voor groepen uit WZC (te boeken op een vrijdagnamiddag tussen begin april en eind oktober). Thema’s: 'Macht en onmacht', 'Beweging te land, ter zee en in de lucht', 'De beeldenmakers', 'De zienswijze van de kunstenaar en de mening van de toeschouwer', 'Tussen hemel en aarde'.
  • Meer info

Meet Me @ M HKA | M HKA in Antwerpen

  • Mensen met beginnende dementie en hun mantelzorgers zijn elke eerste zaterdag van de maand welkom voor individuele bezoeken. Op deze momenten maakt een gids u wegwijs in het museum. Ook groepsbezoeken kunnen worden gereserveerd.
  • Meer info

Texture Prikkelt | Texture in Kortrijk

  • Rondleiding voor mensen met dementie in het Museum over Leie en Vlas. De Wonderkamer van Texture is de plek waar de bezoeker de toepassingen van vlas ontdekt door zelf te voelen, te proeven, te ruiken en te horen. Precies die zintuigelijke aanpak maakt deze zaal aantrekkelijk voor mensen met dementie. Tijdens de rondleiding neemt de begeleidende gids rustig de tijd om samen met de deelnemers alles goed te bekijken, te proeven, te voelen. Alle zintuigelijke prikkels roepen een herkenning, een herinnering of een emotie op. De gids is extra attent voor alle reacties van de bezoekers. Ze krijgen de kans om hun verhaal te vertellen, hun inbreng telt mee.
  • Deze interactieve rondleiding is mogelijk voor bewoners met dementie van een woonzorgcentrum of voor nog thuiswonende mensen met dementie en hun partner of buddy. Woensdag of vrijdag, telkens van 14.00 tot 15.00 uur of van 15.00 tot 16.00 uur.
  • Meer info

DEMO - MEMO | S.M.A.K. in Gent

  • In deze workshops maken mensen met (jong)dementie en hun naasten gedichten bij kunstwerken.
  • Ongeveer twee keer per jaar, data te vinden in de online agenda van het S.M.A.K.
  • Meer info

Rondleiding in de expo ‘Antwerpen à la carte’ | MAS in Antwerpen

  • De gids neemt mensen met dementie en hun mantelzorgers mee in de expo 'Antwerpen à la carte'. De gids gaat op zoek naar aanknopingspunten met de leefwereld van de bezoekers. De zintuigelijke waarnemingen en de emoties worden gekoppeld aan verhalen en ervaringen die op hun beurt gedeeld kunnen worden. De rondleiding wordt gegeven op aanvraag en voor kleine groepen van maximaal zeven paren (deelnemer/mantelzorger).
  • Meer info

Wereld van Herinnering | M in Leuven

  • Rondleidingen voor personen met dementie op aanvraag.
  • Meer info

Rondleiding en BeleefTV | Huis van Alijn in Gent

  • Tijdens de rondleiding bezoekt u samen met een gids enkele kamers in het museum van het dagelijks leven. Aan de hand van de museumcollectie (foto's, objecten, geluid en bewegend beeld uit de 20e en 21e eeuw) worden herinneringen opgehaald. Hierbij komen de diverse zintuigen (luisteren, aanraken, proeven, ruiken en kijken) aan bod en wordt de interactie tussen begeleiders en personen met dementie gestimuleerd. De rondleiding is toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Bezoek met gids op aanvraag.
  • De BeleefTV staat in de hoofdtentoonstelling van het museum. Op dit grote touchscreen kunnen bezoekers de digitale collectie van het museum bekijken. De BeleefTV is zo aangepast dat mensen in een rolstoel heel gemakkelijk het scherm kunnen aanraken. Het touchscreen wordt vooral gebruikt om personen met dementie persoonlijke herinneringen te laten ophalen of voor rolstoelgebruikers die niet het volledige museum kunnen bezoeken.
  • Meer info

Kerekewere | Eperon D’or in Izegem

  • Kerekewere is een begeleid bezoek aan Eperon d’Or, op maat van personen met dementie en hun begeleiders of mantelzorgers. De gids verwelkomt de bezoekers in de sfeervolle foyer van het museum, waar iedereen rustig met elkaar kan kennismaken. Aansluitend schuift iedereen gezellig aan rond de tafel. Op een vriendelijke en ingetogen manier – en met een snuifje humor – serveert de gids haar gasten een aantal bijzondere stukken uit de rijke collecties van Eperon d’Or. Ze vertelt en luistert naar de verhalen van de bezoekers en nodigt uit tot gesprek. Elk verhaal, elke herinnering of emotie is waardevol. Tijdens een ommetje door de fabriekshal maken beelden, geluiden en geuren reacties en verhalen los. Als afsluiter wacht er in de foyer een lekker kopje koffie en een gebakje.
  • De rondleiding duurt ongeveer 1 uur (zonder koffie). Het parcours in het museum blijft op het gelijkvloers en is volledig rolstoeltoegankelijk. Bij reservatie wordt gezocht naar een kalm moment, zodat eventuele drukte van andere bezoekersgroepen wordt vermeden.
  • Meer info

Kostbare Ogenblikken | Gasthuismuseum in Geel

  • Het zintuiglijk (her)ontdekken staat hier centraal: de voorwerpen gaan rond of komen zelfs naar u thuis. U voelt, ruikt en ziet alles vanop uw schoot. Door de nostalgische sfeer is het museum de ideale plaats om samen met een gids herinneringen op te halen. U krijgt een aangepaste brochure zodat u na afloop verder kunt napraten en met de inhoud aan de slag gaan. Deze rondleidingen zijn op aanvraag.
  • Meer info

Dementievriendelijk bezoek | Huisje Mostinckx in Sint-Martens-Bodegem

  • Een doodgewoon lemen hoevetje op het dorpsplein van Sint-Martens-Bodegem, ingericht zoals het was in de 18e eeuw. Sinds kort stelt het huisje ook zijn deuren open voor personen met dementie en hun begeleiders.
  • Woonzorgcentra uit de regio kunnen het huisje op aanvraag bezoeken. Neem vooraf contact op om wat extra uitleg en ook de praktische kant te bekijken. Individuele bezoekers kunnen het huisje bezoeken tijdens de zondagsopeningen. Dan liggen de koffer en handleiding ter beschikking. Er is parkeergelegenheid dicht bij het huisje en er is aangepast sanitair beschikbaar. Het huisje is zoveel mogelijk toegankelijk voor personen in een rolstoel, begeleiding hierbij is wel nodig.
  • Meer info

Rondleidingen op aanvraag | Museum van Deinze en de Leiestreek in Deinze

  • Kunst beleven leidt niet alleen tot de verbetering van de levenskwaliteit van de persoon met dementie, maar heeft ook positieve effecten op de mantelzorger en de relatie tussen hen beiden. De rondleidingen in het mudel spelen hier perfect op in. Ze worden gegeven door dr. geriater De Landsheere die een bijkomende opleiding tot museumgids volgde.
  • Met behulp van illustratieve schilderijen en zachte muziek worden herinneringen uit het verleden naar boven gehaald of rake opmerkingen uitgelokt. Ook de erfgoedafdeling leent zich uitstekend tot het toepassen van reminiscentietechnieken.
  • Meer info

Mobiele tentoonstellingen

Opstelling van het Huiselijk Hoekje ‘Woonkamer’ in CM-WZC Engelendale. © Cel Fotografie Stad Brugge

Mobiele expo’s van de Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei

  • In de expo ‘Zap door het landschap’ vertellen bewoners van de regio Pajottenland en Zennevallei aan de hand van oude beelden hun eigen verhaal. De tentoonstelling is vormgegeven in vier retro woonkamers. In elke woonkamer worden de getuigenissen en oude foto's op een tv-scherm afgespeeld.
  • ‘Pajottenland Zennevallei 14-18’ is een interactieve en mobiele expo over de Eerste Wereldoorlog, waarbij de focus ligt op lokale verhalen en het dagelijks leven tijdens die periode in de zestien gemeenten van de regio Pajottenland en Zennevallei.
  • Meer info

Huiselijke hoekjes van de Erfgoedcel Brugge

  • De uitleenhoekjes bieden woonzorgcentra de kans om op verschillende plekken in het gebouw te herinneren aan kamers van vroeger. Bewoners vinden er – alleen, met een bezoeker of met een begeleider – iets terug van het vertrouwde verleden. Er zijn vier hoekjes beschikbaar, elk met een eigen thema: de keuken, de slaapkamer, de badkamer en de woonkamer. Een aangeklede wand, enkele voorwerpen, een fotoalbum en een streepje muziek roepen de tijd van toen op. Een handleiding helpt u als begeleider op weg. U kunt de hoekjes per twee ontlenen voor een periode van maximum twee maanden. Mits betaling van een waarborg van 50 euro is dit gratis.
  • Meer info

Huis van Alijn op bezoek | Huis van Alijn in Gent

  • Het Huis van Alijn ontwikkelde twee pakketten die woonzorgcentra kunnen ontlenen. Ze bestaan uit een expo die u kunt opstellen in het woonzorgcentrum, enkele voorbeeldactiviteiten en tips voor zorgverleners. Zo gaat u aan de slag met persoonlijke levensverhalen en herinneringen van de bewoners in uw woonzorgcentrum.
  • Met de expo 'De Zesdaagse’ brengt u de Zesdaagse binnen in het woonzorgcentrum waarbij iedereen welkom is om te supporteren. De wielersport is een thema waar iedereen over kan meepraten. Van de kermiskoers in het dorp, de Ronde van Vlaanderen tot De Zesdaagse in Gent, het wielrennen is de nationale trots van België.
  • Met de expo 'De kermis’ brengt u het kermisgedruis naar het woonzorgcentrum. De kermis is zowel voor jong en oud een belevenis. Het schietkraam, de fanfare, de botsauto's en een lekker gebak. Herinneringen aan de kermis kunt u oproepen via geuren, kleuren, smaken en beelden.
  • Meer info

Andere: spelen ….

    Kaartspel Levenswandeling van de Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei. Foto: © FARO, fotograaf: Mieke Van Doorselaer

    Levenswandeling, een kaartspel | Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei

    • 'Levenswandeling' is uitermate geschikt voor mantelzorgers, reminiscentieoefeningen en het oefenen van het Nederlands. Tijdens dit kaartspel leert u aan de hand van zes categorieën uw gesprekspartner op een andere manier kennen. Haal herinneringen op aan uw dorp of stad, kindertijd, geloof en feesten, uw huis, relaties en kinderen, beroep en vrije tijd. Het kaartspel kunt u ook uitbreiden met een tweede spelvariant met spelbord (dat u bovendien kunt personaliseren).
    • Het spel bevat: een handleiding, 2 dobbelstenen, 90 speelkaarten met vragen. U kunt het met 2 personen spelen of in groep. Het kost 15 euro.
    • Meer info, of klik hier voor de print van het spelbord.

    Ontmoeting met herinneringen, gespreksdoos en kaartspel | KADOC

    • In dit aanbod wordt erfgoed ingezet voor senioren die niet in een woonzorgcentrum verblijven.
    • Met de gespreksdoos kan een groepsactiviteit worden georganiseerd, waarbij de deelnemers kunnen kiezen uit een van de vier thema’s: 'In en om het huis', 'Kindertijd', 'Schooltijd' en 'Grote (en kleine) momenten'. De doos bevat per thema foto’s, prenten en filmmateriaal. Een gesprekskaart met voorbeeldvragen, bedoeld voor de begeleider, moet ervoor zorgen dat de tongen loskomen.
    • Voor sommigen is het wegens bijvoorbeeld ziekte of beperkte mobiliteit niet mogelijk om deel te nemen aan zo’n groepsactiviteit. Voor hen is er het kaartspel ‘Ontmoeting met herinneringen’. Samen met een mantelzorger of familielid komt al spelend de tijd van toen opnieuw tot leven.
    • Meer info.