Leestip | Onze James

Onze James © Jan Bultheel - Lannoo

In 2024 zal het 75 jaar geleden zijn dat de Belgische grootmeester James Ensor overleed. In zijn graphic novel, Onze James, recent verschenen bij Lannoo, brengt Jan Bultheel op een uiterst originele manier hulde aan de artistieke duizendpoot. Zes vrouwen, centraal in het leven van de Oostendenaar, houden een dag winkel en vertellen, roddelen, kwebbelen en kissebissen over de man en zijn acties.

Ensor zelf blinkt uit door zijn afwezigheid. Eric Min, de biograaf van Ensor, duidt in een historisch nawoord de feiten achter de fictie.

Cover Onze James © Jan Bultheel - Lannoo

James Ensor was schilder, etser, schrijver, en een kantelfiguur tussen de 19e en 20e eeuw. Zijn leven lang werd hij omringd door vrouwen. Elk op een volstrekt eigen manier vertellen ze in Bultheels beeldverhaal een eigen stukje van het Ensorepos, slechts onderbroken door het lustige ting ting tingeling van de winkelbel.  

De verbeelde dialogen zitten boordevol zijwegen om het werk en leven van Ensor op een nieuwe manier te ontdekken. In het decor van het souvenirwinkeltje Au Magasin américain komt de grote wereld binnen, leren we Ensors plaats in de kunstwereld kennen, en zijn jachtige leven in Oostende en Brussel. Ook het oeuvre van de peintre maudit komt via schilderwerk en penstreek aan bod.

Het lijkt wel alsof Jan Bultheel met Onze James een wegwijzer richting musea in de achtergrond van deze graphic novel heeft geplant. Eric Min is de gids die in je oor fluistert waarop u kunt letten. Dit werk is bij uitstek een toegankelijke manier om de kunstenaar James Ensor te leren kennen, of om te glimlachen bij de vele knipogen voor wie hem al jaren kent.

Ensorjaar

In 2024 is het 75 jaar geleden dat James Ensor overleed. Het Ensorjaar brengt zowel in Oostende als Antwerpen een eerbetoon aan de Belgische grootmeester − vernieuwer, gamechanger, inspirator en ... complexe persoonlijkheid. In december 2023 startte het Ensorjaar in zijn geboortestad Oostende met een breed stadsfestival dat het ware gelaat van 'de man achter de maskers' laat zien. In september 2024 neemt Antwerpen, de stad met de grootste Ensorcollectie ter wereld, de fakkel over met vier expo's.

Onze James maakt deel uit van Ensor 2024, ter ere van het 75-jarig overlijden van kunstenaar James Ensor. Met de steun van Stad Oostende en de Vlaamse overheid. En voor wie niet genoeg kan krijgen van Ensor: nog bij Lannoo verschijnt binnenkort ook James Ensor, Maestro.

Dat strips en cultureel erfgoed uitstekend samen kunnen gaan, blijkt allang. Interessante inhoud (over cultureel erfgoed, of waarover dat erfgoed getuigt) verpakken in een grafisch sterk en meeslepend verhaal: dat is de propositie van elke strip die door musea, archieven en andere erfgoedinstellingen wordt uitgebracht. 

Dat illustreerden we uitgebreid op de internationale conferentie Comics @ the Museum, met voorbeelden van het Louvre, het Jüdisches Museum Berlin, het Thyssen Bornemisza Museum, en het Musée de l'Homme in Parijs. Als kers op de taart was er ook nog het schitterende Fumetti nei Musei-project uit Italië. U leest er alles over in het (fraai geïllustreerde) verslag

En wat meer is, de tweede editie is op komst! En wel op 21 maart, in het Belgisch Stripcentrum.  Benieuwd wie er dan op de affiche staat?

Afbeeldingen: Onze James. De vrouwen van James Ensor © Jan Bultheel - Lannoo

Roel Daenen
James Ensor
strips
Comics @ the Museum
graphic novel
Oostende
Conferentie
Opening / lancering

Comics @ the Museum 2: save the date

Olga Van Oost in stripvorm @ Comics @ the Museum 1 © Abdel de Bruxelles

Strips zijn magisch, op hun best. Toch? Ze kunnen de lezer meenemen, in vervoering brengen, verstrooien of zelfs een geweten schoppen. De lijst met Echt Indrukwekkende Strips wordt steeds langer, en hier en daar duiken ook titels op in serieuze krantenstukken, reportages en academisch onderzoek. Strips worden ook steeds meer en gretiger gebruikt in de erfgoedsector, en dat kan amper verbazen. Het zijn prima dragers van verhalen en ze kunnen door hun narratieve en emotionele lading veel mensen aanspreken.

Na de eerste editie van de succesvolle internationale conferentie Comics @ the Museum in september 2022, is nu het vervolg in aantocht.

  • Samen met u onderzoeken we om te beginnen hoe u als archief, erfgoedbibliotheek, museum of andere erfgoedorganisatie zelf een strip kunt (laten) maken, en waarop u dan zoal best let.
  • Strips (of delen ervan) kunnen ook perfect deel uitmaken van tentoonstellingen en andere projecten: ook dat aspect nemen we samen onder de loep.
  • Ten derde zijn er een heleboel interessante striptentoonstellingen die wereldwijd circuleren. Als u zo’n tentoonstelling in eigen huis overneemt, waarmee houdt u dan best rekening?

Op deze dag krijgt u een dieper inzicht in deze drie thema’s, samen met een heleboel praktijktips. Wat nog? Uiteraard krijgt u ruim de kans om te netwerken. Bovendien steekt u tijdens twee workshops ook zelf de handen uit de mouwen en denkt u na welke mogelijkheden u in uw erfgoedorganisatie heeft. Of, als u auteur (in spe) bent, welke erfgoedelementen geschikt zijn voor een sterke strip. Als kers op de taart is er een geleid bezoek aan 77 jaar Le Lombard.  

De inschrijvingen zijn geopend! Hou alvast 21 maart vrij in uw agenda. 
Plaats van het gebeuren is opnieuw het Belgisch Stripcentrum in Brussel.

Foto: Olga Van Oost, algemeen directeur FARO, in stripvorm tijdens Comics @ the Museum 1 © Abdel de Bruxelles

Roel Daenen
conferentie
Comics @ the Museum
strips
Conferentie

Crowdfunding erfgoedstrip KADOC

Nzige Lutete en andere kinderen © KADOC

De foto hierboven toont centraal Nzige Lutete, de zoon van de Congolese Bakusu-leider Ngongo Lutete (ca.1860-1893). Hij kwam in 1894 naar België en liep zes jaar lang school in het Heilige-Drievuldigheidscollege van de jozefieten in Leuven. In deze periode volgden behalve Nzige nog tientallen andere Congolese kinderen onderwijs aan verschillende scholen in België.

De foto maakt deel uit van een omvangrijke collectie beelden, gemaakt door enkele priesters van het bisdom Gent toen ze in de jaren 1890 als aalmoezeniers aan de slag waren bij de aanleg van de spoorweg Matadi-Leopoldstad. Die reeks van een 600-tal foto’s kwam in KADOC terecht via de redemptoristen, die de Gentse priesters in 1899 opvolgden als missionarissen.

© Thibau Vande Voorde

Het levensverhaal van Nzige bereikt ons slechts via een handvol foto’s en enkele sporen in de archieven van onder meer de jozefieten. Die spaarzame documentatie staat in schril contrast met de ‘grote’, veelal goed bestudeerde gebeurtenissen en politieke en culturele dynamieken die het leven van de Congolese jongen diepgaand moeten hebben beïnvloed: de kolonisering van Congo, de spanningen tussen christendom en islam in dat gebied, de katholieke missionering enzovoort. 

Om dit historische verhaal verder te reconstrueren stapte KADOC naar striptekenaar Thibau Vande Voorde, die als ‘artist in residence’ in een graphic novel Nzige Lutete tot leven wil wekken.

KADOC zoekt nog 15.000 euro om de graphic novel over Nzige Lutete te realiseren en uit te geven. Ook u kunt helpen! Via deze link vindt u de info over de crowdfunding.

Comics @ the Museum

Graag maken we u ook attent op de verschillende initiatieven die FARO ondernam en onderneemt rond het gebruik van strips in / door erfgoedorganisaties. 

Lees met name het verslag van de eerste internationale conferentie Comics @ the Museum, die we begin september 2022 organiseerden met het Belgisch Stripcentrum en Stripgids. Of lees op onze site andere blogs over strips.

Samen met onze partners plannen we in het najaar een nieuwe editie van Comics @ the Museum, mogelijks onder een andere naam. Hebt u zelf ideeën, vragen of suggesties? Laat het ons dan zeker weten.

Roel Daenen
strips
Stripgids
Belgisch Stripcentrum
Comics @ the Museum
Conferentie

Van de Cycladen naar leren lezen

Uitsnede uit 'Atan van Kea' van Judith Vanistendael © Oogachtend

Recent verschenen twee interessante ‘museumstrips’ met auteurs van eigen bodem. Judith Vanistendael presenteert met het Louvre Atan van Kea en Pieter De Poortere stelt met het Huis van Alijn Altijd feest! Hendrik en Poes vieren Nieuwjaar voor.

Het Louvre, om daarmee te beginnen, werkt sinds 1995 onafgebroken aan een reeks strips die de collectie, de werking, het publiek en de medewerkers op een unieke manier in beeld brengt. Op de conferentie Comics @ the Museum begin september vertelde de verantwoordelijke voor deze reeks, Fabrice Douar, honderduit over het hoe en waarom van dit – het moet gezegd – succesvolle initiatief. U leest zijn inzichten in het geïllustreerde verslag. Ook in het juninummer van faro kwam de uitgeefstrategie van het Louvre aan bod. Dat artikel kunt u via deze link ophalen, gratis en voor niks. 

Wie er ook op die conferentie present tekenden waren stripauteurs Judith Vanistendael en Pieter De Poortere (die laatste is sinds juni overigens ook voorzitter van het Stripmuseum, en daarover leest u meer in een artikel in de Brusselse stadskrant Bruzz).

Cover Atan van Kea © Oogachtend

Fabrice Douar kondigde in zijn lezing het nieuwste deel van de reeks aan: Atan van Kea, een fictieverhaal dat zich bijna vijfduizend jaar geleden afspeelt op de Cycladen, een Griekse eilandengroep. Atan, de protagonist, is een verlegen tiener die beelden snijdt van zijn favoriete mythologische helden. Hij blijkt erg getalenteerd, en zijn werken zullen duizenden jaren later in het Louvre belanden. 

Judith Vanistendael laat ons kennismaken met deze weinig bekende beschaving. Dit boek brengt een teder verhaal over de immer complexe zoektocht van een opgroeiende puberjongen. En, wat helemaal mooi is, is dat ze duidelijk maakt dat de artefacten in onze musea door mensen van vlees en bloed gemaakt zijn: personen met hun eigen levens, karakteristieken en keuzes.

Vanistendaels diepmenselijke en aangrijpende graphic novels als De Maagd en de Neger en Toen David zijn stem verloor zijn wereldwijd vertaald. De bekroonde kinderboekenreeks Rosie en Moussa, die ze samen met Michael de Cock maakte, werd verfilmd door Dorothée Van Den Berghe. Haar vorige boek, het prachtige, poëtische De Walvisbibliotheek dat ze samen met scenarioschrijver Zidrou maakte werd in 2021 bekroond met de Willy Vandersteenprijs, de prijs voor het beste Nederlandstalige album van het jaar.

En recent werd Judith Vanistendael bekroond met de Bronzen Adhemar, de belangrijkste stripprijs van Vlaanderen. Naar aanleiding daarvan opent het Cultuurhuis de Warande in Turnhout op 8 november een overzichtstentoonstelling met het werk van Vanistendael.

Atan van Kea is uitgegeven door Les Edition du Louvre en Oogachtend en ligt sinds donderdag in de winkel.

Waar is dat feestje?

Altijd feest! Hendrik en Poes vieren Nieuwjaar is een nieuwe Lees-Trip, geïllustreerd door Pieter De Poortere. De Lees-Trip is een uitgave van Nanuq in samenwerking met het Huis van Alijn. In dit stripverhaal voor beginnende lezers staan Hendrik en Poes, de spookjes van het museum, centraal.

Als museum van het dagelijks leven toont het Huis van Alijn hoe mensen kleur geven aan belangrijke momenten in hun leven, bijvoorbeeld door het vieren van een nieuw jaar. In de superdiverse samenleving vieren mensen nieuwjaar op verschillende momenten en uiteenlopende manieren. Elk ritueel is uniek maar de boodschap is voor iedereen heel herkenbaar: we wensen elkaar geluk en voorspoed. We komen samen en vieren feest! Via deze strip maken kinderen op een plezante manier kennis met allerlei boeiende feesten.

Cover Altijd Feest © Nanuq

Lees-Trip zet in op plezier beleven aan lezen via aantrekkelijke, boeiende stripverhalen. Door aangepaste teksten aan het leesniveau, gecombineerd met strips en tekeningen, worden kinderen en jongeren gemotiveerd om kennis te maken met deze grappige verhalen. Er zijn drie niveaus in de Lees-Trip: beginnende lezers, gevorderde lezers en ervaren lezers. Er is een vierde afzonderlijke niveau voor anderstalige (oudere) lezers.

Pieter De Poortere debuteerde in 2001 met het woordloze Boerke, dat meteen de prijs ontving voor beste Nederlandstalige album van het jaar. Tot nu verschenen er twaalf albums van Boerke, en de serie werd al gepubliceerd in de Nederlandstalige pers (Humo, Knack, Zone 5300) en Franse pers (Fluide Glacial, Le Monde, Ferraille Illustré, L’echo des Savanes). De kruising van de cynische humor en de onschuldige tekenstijl vormen een duidelijk eigen handschrift. Ondertussen groeide Boerke uit tot een tekenfilmfiguur en zal Canvas in 2023 het tweede seizoen van de animatieserie Boerke op het scherm brengen. Pieter De Poortere werd ook door Disney gevraagd om een eigen Mickey Mouse verhaal te tekenen. Dit verhaal kwam in 2019 in de winkels. In 2020 verscheen Lam, een zoekprentenboek i.s.m. het MSK (Gent) over het Lam Gods en in 2022 verscheen Renée, een zoekprentenboek over Brussel.

Feestelijke lancering

De Lees-Trip wordt feestelijk voorgesteld in het Huis van Alijn op zaterdag 29 oktober 2022 om 11.00 uur met een signeersessie van Pieter De Poortere en een optreden van Wim Claeys en de Stemband. De lancering is gratis, iedereen is welkom. Meer info over de feestelijke lancering

Tot slot herinneren we u graag nog aan de call van Stripgids op Comics @ the Museum: tijdens die conferentie stelde Stripgids-bestuurder Karl van den Broeck een aanmoedingspremie voor, t.w.v. 5.000 euro, die in 2023 aan een stripauteur zal worden uitgereikt die voor een erfgoedorganisatie een verhaal uitwerkt. Er is een bijhorend reglement dat u hier kan ophalen. Hiermee wil Stripgids musea, archieven, erfgoedbibliotheken en andere erfgoedorganisaties aanmoedigen om werk te maken van een (eerste) strip. Veel succes!

Cover en uitsnede uit Atan van Kea van Judith Vanistendael © Oogachtend / Cover Altijd Feest © Nanuq

Roel Daenen

Comics @ the Museum: het verslag

Comics @ the Museum © Daniel Fouss - Belgisch Stripcentrum

>> For the English version of the report & call, click here <<
>> Vous trouvez la version française du rapport et de l'appel ici <<

Een tachtigtal erfgoedprofessionals, uitgevers en stripauteurs uit heel Europa verzamelden op 6 september voor de conferentie Comics @ the Museum. Het verslag lezen levert u straks misschien 5.000 euro op.

De hamvraag van deze conferentie was hoe musea strips succesvol kunnen inzetten in hun werking en communicatie. De sprekers waren ervaringsdeskundigen uit het Louvre (Parijs), het Museo Nacional Thyssen-Bornemisza (Madrid), het Istituto Italiano di Cultura in Brussel (over het imposante Italiaanse Fumetti nei Musei-project), het Musée de l’Homme (Parijs) en het Jüdisches Museum (Berlijn).

Download hier het verslag. De prachtige tekeningen in het verslag zijn van stripmaker Abdel de Bruxelles.

Ook de presentaties zijn beschikbaar:

Bekijk hier de foto’s van de conferentie of klik door naar het Flickr-album:

Comics @ the Museum, 6 September 2022, Stripmuseum Brussel

Aanmoedigingsprijs

"En hoe zit het nu met die 5.000 euro?", wil u vast weten?

Welnu, tijdens de conferentie stelde Stripgids-bestuurder Karl van den Broeck een aanmoedingspremie voor, t.w.v. 5.000 euro, die in 2023 aan een stripauteur zal worden uitgereikt. Er is een bijhorend reglement dat u hier kan ophalen. Hiermee wil Stripgids musea, archieven, erfgoedbibliotheken en andere erfgoedorganisaties aanmoedigen om werk te maken van een (eerste) strip. Veel succes!

Tot slot nog dit: u kunt de volledige Fumetti nei musei-collectie bewonderen in de FARO-bibliotheek. Voor de andere museumstrips verwijzen we u graag naar die andere schatkamer, de bibliotheek van het Belgisch Stripcentrum. Of de betere striphandel, natuurlijk.

Foto's: Comics @ the Museum © Daniel Fouss - Belgisch Stripcentrum

Roel Daenen

Last call for Comics @ the Museum

Georgia O'Keeffe © María Herreros

Bent u al ingeschreven voor de conferentie Comics @ the Museum, op 6 september in het Stripmuseum? U leert er meer over de bijzonder succesvolle combo strips en musea.

Wat hebben kunstenaars als Caravaggio, Georgia O'Keeffe en Balthus met elkaar gemeen? Ongetwijfeld een heleboel artistieke aspecten, maar ook: ze figureren alle drie in evenveel strips die uitgegeven zijn door het Museo Nacional Thyssen-Bornemisza in Madrid.

Georgia O'Keeffe © María Herreros

Zo kwam Georgia O'Keeffe uit in 2021, naar aanleiding van de eerste retrospectieve in Spanje met het werk van de beroemde Amerikaanse kunstenares. De Valenciaanse stripmaakster María Herreros biedt een intieme inkijk in het leven en werk van Georgia O'Keeffe (1887-1986), een van de grootste vertegenwoordigers van Noord-Amerikaanse kunst van de 20e eeuw. O'Keeffe geldt als een pionier van abstractie, beroemd om haar schilderijen van gigantische bloemen, New Yorkse wolkenkrabbers en verre landschappen in New Mexico. Ze wordt geprezen als ‘moeder’ van de moderne Amerikaanse kunst.

In deze strip onderzoekt María Herreros de identiteit van O'Keeffe: een onvermoeibare reiziger, natuurliefhebster, een sterke en geëmancipeerde vrouw die haar eigen weg ging.

“Georgia O'Keeffe en María Herreros vormen een perfecte tandem. De lezer verliest zich in een verhaal dat gewaagde beslissingen en grote angsten, gepassioneerde liefdes en existentiële crises combineert, maar vooral een unieke kijk biedt op het leven en werk van O'Keeffe,” aldus Marta Ruiz del Tree, conservator moderne schilderkunst in het museum en tentoonstellingscurator Georgia O'Keeffe.

Balthus © Tyto Alba

Twee Nederlanders in Napels

Een andere strip, Dos holandeses en Nápoles, kwam er naar aanleiding van de grote Caravaggio-tentoonstelling in Thyssen-Bornemisza in 2016. Die belichtte de artistieke erfenis van Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610) en schetste een beeld van de ‘receptie’ van zijn werk. En in het bijzonder bij die van zijn bekendste volgelingen in Holland, Vlaanderen en Frankrijk, zoals Dirck van Baburen, Gerard van Honthorst, Hendrick ter Brugghen, David de Haen, Nicolas Régnier, enzovoort.

Stripmaker Álvaro Ortiz, de auteur van Ashes (Astiberri, 2012), Murderabilia (Astiberri, 2014) en Rituals (Astiberri, 2015), werkte zich in in het leven en werk van Caravaggio. In het humoristische Dos holandeses en Nápoles brengt hij het wedervaren van Gerard van Honthorst en Dirck van Baburen tot leven. Dat waren twee van de vele Nederlandse schilders die aan het begin van de 17e eeuw naar Rome trokken en zich er vestigden. Op een dag beslissen beide Nederlanders om naar Napels te reizen om daar naar de altaarstukken van Caravaggio te gaan kijken. Die had hij geschilderd tijdens een verblijf in de stad. Maar het voornemen om de schilderijen te gaan bewonderen is slechts een voorwendsel, want Van Honthorst wil iets heel anders doen in Napels.

Schrijf snel in!

Tijdens de conferentie Comics @ the Museum krijgt u onder meer de ervaring met de inzet van strips van het Museo Nacional Thyssen-Bornemisza te horen. De hamvraag van deze internationale conferentie is: ‘Hoe kunnen strips helpen om een museumbezoek aantrekkelijker en/of inzichtelijker te maken?’ 

U krijgt daarnaast ook getuigenissen uit de eerste hand van het Louvre (Parijs), het Jüdisches Museum (Berlijn) en het Musée de l'Homme (Parijs). Bijzonder is ook het imposante project Fumetti nei Musei, waarbij 51 Italiaanse musea werden 'verstript' door gerenommeerde stripmakers.

Zowel grote als minder grote musea en andere erfgoedorganisaties hebben de voorbije jaren geëxperimenteerd met het wonderlijke medium dat strips is. En morgen misschien ook u?

Ontdek het programma en schrijf vandaag nog in. Vrijdag a.s. sluiten we de inschrijvingen onherroepelijk af. 

Roel Daenen

Emoties in de museumpraktijk van Musée de l’Homme

Galerie de l'Homme © Musée de l'Homme

Hoe gaat Musée de l’Homme in Parijs in zijn publiekswerking aan de slag met emoties en sensoriële beleving? En hoe werkt het aan inclusie? Tijdens een werkbezoek aan Parijs legde FARO-directeur Olga Van Oost deze vragen voor aan Emilia Riquet, verantwoordelijke publiekswerking van het museum. Emoties in de museumpraktijk: hier zit muziek in. 

Musée de l’Homme als agora

Emilia Riquet. Foto: Musée de l'Homme

Musée de l’Homme in Parijs werkt rond drie centrale vragen: Qui sommes-nous (Wie zijn wij, als mens?), D’où venons-nous? (Waar komen we vandaan?) en Où allons-nous? (Waar gaan we heen?). Heldere en eenvoudige vragen die het museum toelaten om “de geschiedenis van de mensheid bloot te leggen, en wel op verschillende momenten in die geschiedenis. Van zijn ontstaan tot vandaag én zelfs tot in de toekomst. In de publiekswerking lichten we er steeds een stukje uit, en daar werken we dan op verder,” zo vertelt Emilia Riquet. 

Het museum heropende in 2015 de deuren na een renovatie en de uitwerking van een nieuwe scenografie. Er werd daarbij expliciet gekozen voor het museum als ‘agora’, een plek voor ontmoeting, debat en reflectie dus. Via de ‘grote’ filosofische vragen (en dus met een onderzoekende, vragende blik) wil het museum de bezoekers naar de geschiedenis en de toekomst van ‘de mens’ laten kijken. Opvallend zijn de toenemende aandacht voor emoties én de sterke werking voor scholen en kansengroepen. Inclusie zit in het DNA van het museum zoals u meteen zal merken. 

Van podcast tot museumpraktijk

Sinds enkele jaren exploreert Emilia met haar collega’s de rol van emoties in de publiekswerking. Verdriet, woede, blijheid, angst, etc.: wat betekenen ze en waarom voelen we ons soms zus of zo? Dit zijn de vragen die kinderen en hun families voorgeschoteld krijgen. Ze kunnen daarbij gebruikmaken van het boekje zoals hieronder afgebeeld. Op die manier ontdekken de kinderen en hun gezelschap op een hele laagdrempelige manier het museum én worden ze aangemoedigd om na te denken over emoties en menselijk gedrag. 

Boekje emoties voor kinderen

Emilia benadrukt dat het belangrijk is om te werken aan een totale museumbeleving. Een bezoek is er om inzichten te geven maar is er evengoed als ontspanning en verstrooiing: “Dat hebben we heel sterk gemerkt tijdens de coronaperiode. Toen konden we de tijd nemen om over onze praktijk na te denken. OCIM, het Centre National d’Idéation Musées et Patrimoine, organiseerde in die periode een vorming waaraan ik deelnam, over de plek van emoties in de publiekswerking. In het verlengde daarvan hebben we meegewerkt aan een podcast over het thema.”

Die podcast is hier te beluisteren. In acht afleveringen krijgen we een inzicht vanuit praktijk en theorie over de rol van emoties in het museum. Onderzoekster Gaëlle Crenn legt erin uit dat ‘emoties’ veel meer zouden moeten opgenomen worden in de museale praktijk en het museologische onderzoek. Dit past in de ontwikkeling van musea die niet meer ‘slechts’ een verhaal brengen over het verleden, maar eveneens een actuele maatschappelijke rol opnemen. Aandacht voor emoties is daarbij onontbeerlijk. 

Ook Emilia Riquet komt dus aan bod, samen met haar collega’s van Musée de l’Homme, in episode zeven. Ten tijde van de opname liep de tentoonstelling Rire: la science aux éclats’ in Musée de l’Homme over de betekenis van ‘de lach’. Ook online werkten Emilia en haar collega’s enkele fijne films op YouTube uit rond ‘de lach’


De publiekswerkers van Musée de l’Homme zetten ook nog een expositie op rond geuren uit de kindertijd. In de huidige vaste presentatie zijn eveneens heel veel sensoriële aspecten verwerkt. Emilia Riquet: “We willen deze benadering écht behouden in de publiekswerking, ook voor andere projecten. De vitrines met de objecten achter glas creëren namelijk een afstand. Door te werken met facsimile’s en allerlei objecten die de bezoeker wél mag aanraken, verkleinen we die drempels. We denken ook dat dit goede manieren zijn om verbinding te maken met collecties en tradities uit het verleden. Het verleden wordt veel tastbaarder op deze manier. In 2024-2025 wordt migratie een groot thema in het museum. Ook daarbij zullen we expliciet werken aan een sensoriële publieksbeleving.”

Focus op scholen en kansengroepen

Musée de l’Homme investeert in publiekswerking. Als ‘agora’ streeft het naar een sterke inhoud én naar laagdrempeligheid en toegankelijkheid. De eerste en grootste doelgroep is het onderwijs. Kansengroepen en mensen die de Franse taal willen leren, vormen de tweede doelgroep. En deze doelgroepen worden nog eens opgesplitst in kleinere segmenten. Zo is er voor het grootste deel van de activiteiten telkens een educatief aanbod voor vier leeftijden, van kinderen tot volwassenen. De idee is dat in een gezin met kinderen van verschillende leeftijden voor elk een een gericht aanbod moet zijn. Emilia Riquet: “Een vierjarige heeft andere noden dan een acht- of twaalfjarige bijvoorbeeld.” Vermits scholen zo’n belangrijk aandeel vormen bij de bezoekers, wordt er trouwens intensief met het departement onderwijs samengewerkt waarbij er ook materiaal voor de begeleidende leraars wordt ontwikkeld. 

Taaloefenkansen: FALC methode 

FALC methode cover

Het museum profileert zich als een uitgelezen plek om Frans te leren; het focust sterk op projecten met dit doel. Bovendien heeft het een plek gekregen in het programma voor nieuwkomers in Frankrijk, Accueil des Migrants waarbij het eveneens het doel is om deze mensen kennis te laten maken met cultuur en geschiedenis. In samenwerking met l’Île aux Langues is er o.a. een kaartspel uitgewerkt met vragen over de collectie, in eenvoudig Frans. Ook andere musea in Parijs werken met deze organisatie samen.

De musea gebruiken allemaal eenzelfde methode, FALC. Dat is de afkorting voor La méthode facile à lire et à comprendre. Emilia: “Musée Carnavalet in Parijs was hier trendsetter en inspiratiebron. Zij hebben de methode in de hele werking geïntegreerd. Voor elke tentoonstelling maken we nu een gids volgens deze methode waarin alle moeilijke woorden worden uitgelegd. Het is fijn om te merken dat de FALC-brochures nu door zeer veel bezoekers worden gebruikt, en dus niet alleen door nieuwkomers. De mensen hebben de tijd niet meer om zich neer te zetten en na te denken. Vandaar dat deze methode dus een hele goede ingang is.”

Publiekswerking in actie © Musée de l'Homme

RECA: netwerk van publiekwerkers in Parijs

Streven naar inclusie is de drijfveer van Emilia Riquet en de publiekswerkers van Musée de l’Homme. Maar om ‘bij’ te blijven leren is het heel belangrijk om ervaringen en inzichten uit te wisselen met collega’s. Emilia spreekt dan ook vol lof over RECA of de Réunion d’Établissments Culturelles pour l’Accessibilité. Emilia: “Dit is een organisatie, ondersteund door het ministerie van Cultuur. Alleen al in Parijs zijn er 45 cultuurhuizen bij aangesloten om praktijken en inzichten uit te wisselen. RECA organiseert jaarlijks netwerk- en uitwisselingsmomenten voor de publiekswerkers om onze publiekswerkingspraktijk te verruimen en erin te groeien. Het mooie is dat we dit vanuit grote collegialiteit doen." 

Galerie de l'Homme © Musée de l'Homme

"Dat is een voorwaarde en om ons engagement expliciet te tonen hebben we een inclusie-charter ondertekend. Het is een praktijknetwerk. Universiteiten of opleidingen zijn niet betrokken. De idee is immers om écht vanop het terrein te vertrekken, van dagelijkse praktijken van professionals. Er is wel uitwisseling, en de universiteiten vragen samenwerking. Maar wij blijven een echt praktijknetwerk. We publiceren ook elk trimester een bulletin met updates. Dat laat ook toe om een collectieve communicatie te doen.”

Emilia Riquet is met Musée de l’Homme ook lid van ICOM-CECA, het internationale comité van ICOM rond educatie. Ook op het internationale vlak probeert het museum dus aan te haken. Zeer benieuwd wat u vindt van de publiekswerking van het museum! Aarzel niet om me te contacteren voor meer informatie of contactgegevens.

Meer lezen over emoties in het museum?

Over het thema ‘emoties in het museum’ is intussen een uitgebreide literatuurlijst terug te vinden.

Over het (vermeende) onderscheid tussen gevoel en ratio, zal ik zelf een paper presenteren tijdens de driejaarlijkse conferentie van ICOM, eind augustus in Praag. Hierover hoort u later nog meer! 

Werkbezoek dankzij Erasmus+

Musée de l’Homme is een parel van een museum. In maart van dit jaar leerde ik de werking beter kennen dankzij de steun van Erasmus+. Eerder had ik het al over de aangrijpende verzetsgeschiedenis van het museum en in het septembernummer van faro verschijnt nog een uitgebreid interview met André Delpuech, die er tot voor kort directeur was.

Voor de studiedag Comics@TheMuseum van 6 september zakt André Delpuech naar Brussel af om het samen met tal van andere musea en stripmakers te hebben over de mogelijkheden van de strip voor de publiekswerking en communicatie van een museum. Meer informatie en inschrijven? Dat kan via deze weg.

Het werk- en leerbezoek aan Parijs werd gefinancierd met middelen van Erasmus+, het programma van de Europese Commissie. Om de cultureel-erfgoedsector goed te kunnen ondersteunen zijn we immers altijd op zoek naar voorbeelden en methodieken m.b.t. participatie, educatie en specifieke cultureel-erfgoedpraktijken. Om dat denkproces te versterken, laten we ons graag inspireren door goede voorbeelden en boeiende gesprekspartners in het buitenland.

Gefinancierd door de EU

Foto's: © Musée de l'Homme

Olga Van Oost
Erasmus+
strips
Werkbezoek / studiereis

Comics @ the Museum: schrijf nu in!

Mona Lisa © Christian Durieux

Hoe kunnen strips helpen om een museumbezoek aantrekkelijker en/of inzichtelijker te maken? Op 6 september verneemt u er alles over op de studiedag Comics @ the Museum in Brussel.

Hoe gingen het Louvre, het Jüdisches Museum, het Prado en het Musée de l'Homme met die vraag aan de slag? En wat valt er te leren uit het imposante project Fumetti nei Musei, waarbij 51 Italiaanse musea werden 'verstript' door gerenommeerde stripmakers? Zowel grote als minder grote musea hebben de voorbije jaren geëxperimenteerd met het wonderlijke medium dat strips is. We wezen u er hier al eerder op. Een paar bekende voorbeelden:

Une maternité rouge © Christian Lax - Futuropolis

Het Louvre geeft stripmakers al bijna twintig jaar carte blanche om de werking, geschiedenis en collecties te belichten en te verbeelden. Daarover leest u alles in de jongste editie van faro | tijdschrift over cultureel erfgoed. U vindt het artikel als bijlage.

Aanleiding van de studiedag (en dit artikel) was de overzichtstentoonstelling in het Belgisch Stripcentrum, nog tot midden september te bezoeken in Brussel.

Typex' Rembrandt © Typex - Casterman

Bij onze noorderburen gaf het Rijksmuseum naar aanleiding van de heropening in 2013 de opdracht om het leven en werk van Rembrandt van Rijn te verstrippen. Dat werd Typex’ Rembrandt, een pil van 240 pagina’s.

Daarin brengt de Amsterdamse stripmaker en illustrator Typex het leven van de beroemde schilder en zijn entourage in beeld. Collega’s, naaste familie, klanten, een olifant, huishoudsters en de leden van de beroemde nachtwacht maken allemaal hun opwachting. Aan de basis van dit werk lagen de collecties schilderijen en prenten van het Rijksmuseum. Meer info via deze link

Moische © Typex - Scratch Books

En begin dit jaar publiceerde het Jüdisches Museum in Berlijn een stemmige, caleidoscopische levensgeschiedenis van de Berlijns-Joodse filosoof Moses Mendelssohn, die leefde van 1729 tot 1786.

Op de website van uitgeverij Scratch Books klinkt het zo: "Moses Mendelssohn fascineerde zijn tijdgenoten. Terwijl hij een kleine, gebochelde, verlegen en stotterende man was, was iedereen onder de indruk van zijn gevoel voor humor, zijn elegante schrijfstijl, en zijn vriendelijke en diplomatieke houding. Zijn filosofie was destijds zeer invloedrijk en klinkt modern tot op de dag van vandaag.” Meer info op de website van het museum.  

Cover Uffizzi - Coconino Press

In Italië ten slotte is er het bijzondere, erg succesvolle project Fumetti nei Musei, letterlijk: Strips in musea. De teller staat op 51 musea die een stripmaker op bezoek hebben gekregen, en die vervolgens een verhaal heeft gemaakt. Over bijvoorbeeld een specifiek kunstwerk of voorwerp, een geschiedenis, historisch figuur of gebouw.

De 51 afzonderlijke delen – over en met onder meer de Gallerie degli Uffizi (Firenze), het Museo Archeologico Nazionale (Napels), het Parco Archeologico di Pompei (Pompei), het Mausoleo di Teodorico (Ravenna) en het Istituto Centrale per il Restauro (Rome) – bieden een onverwachte blik op de Italiaanse (kunst)geschiedenis.

Comics @ the Museum

U bent van harte uitgenodigd op de studiedag Comics @ the Museum, op dinsdag 6 september 2022 in het Belgisch Stripcentrum (Zandstraat 20, 1000 Brussel). Bekijk het programma en schrijf u best meteen in voor deze ongetwijfeld zeer inspirerende studiedag! 

Met begeesterde sprekers van het Louvre, het Jüdisches Museum Berlin, de coördinatie van Fumetti nei Musei en het Prado. Zij delen hun ervaringen met hun stripprojecten: de doelstellingen, het proces, de resultaten en het kostenplaatje. Uiteraard kunt u ook naar hartenlust vragen stellen en netwerken.

Als kers op de taart maken we die dag ook de voorwaarden bekend voor een aanmoedigingspremie voor kandidaat-stripprojecten in musea.

Voor wie?

Bent u publieksmedewerker, communicatieverantwoordelijke of -medewerker, conservator, directeur of archivaris? En bent u op zoek naar een creatieve manier om uw werking  te belichten? Dan is deze conferentie beslist iets voor u. Ook stripmakers (tekenaars, scenaristen, inkleurders enz.) en uitgevers zijn van harte welkom!
 
Een organisatie van FARO, het Belgisch Stripcentrum en Stripgids. Met de zeer gewaardeerde steun van het Instituto Cervantes, het Istituto Italiano di Cultura en de Ambassade van de Bondsrepubliek Duitsland.
 

Afbeeldingen van boven naar beneden:
De Mona Lisa, door Christian Durieux © Futuropolis // Cover Une maternité rouge, door Christian Lax © Futuropolis // Cover Typex' Rembrandt © Typex - Casterman // Cover Moische © Typex - Scratch Books // Cover Uffizzi - Coconino Press

Roel Daenen

Voor u gelezen: ‘Glimlach 58’ en ‘Het Achterhuis’

Glimlach 58 (c) Editions Anspach

Vorige week herinnerde de media ons aan een belangrijke en historische gebeurtenis: op 17 april 1958 opende Expo 58. Naar aanleiding van die 60e verjaardag is zopas een strip verschenen, Glimlach 58. Strips blijken een laagdrempelig medium te zijn om een bepaalde geschiedenis te vertellen.

Covers 'Maus'

Het aantal strips dat (vaak complexe) historische thema’s behandelt, is niet op een, twee of zelfs tien handen te tellen. Allicht is Art Spiegelmans veelvuldig bekroonde Maus daarvan het beste voorbeeld. Dat boek gaat over het wedervaren van Spiegelmans eigen vader, een Poolse jood, die – kort gesteld - er tijdens de Tweede Wereldoorlog het beste van probeert te maken. Met de gruwelen van achtereenvolgens het getto en de concentratiekampen. Met joden als muizen, Duitsers als katten en Polen als varkens en de (problematische) omgang tussen vader en (de intussen volwassen) zoon Spiegelman zette deze Amerikaanse undergroundtekenaar een indringend en realistisch werk neer.

Maus was de eerste strip – of noem het een graphic novel - bekroond met de prestigieuze Pullitzer Prize en het startschot voor een heel eigen literair genre, het zogenaamde graphic journalism. Het bekendste uithangbord daarvan is de Maltees-Amerikaanse stripjournalist Joe Sacco, die onder meer in Palestina en het voormalige Joegoslavië werkte.

Abadaringi cover (c) Oogachtend

In eigen land is het vooral Jeroen Janssen, die met zijn epos over de kaalslag van en in het Wase polderdorp Doel furore maakt. Ook zijn Abadaringi is een voorbeeld van zijn manier van slow journalism. Kleine, persoonlijke getuigenissen figureren tegenover een bredere probleemstelling of context.

Rozengeur

In Glimlach 58 wordt echter uit een heel ander vaatje getapt. Hier lijkt de voornaamste drijfveer nostalgie te zijn. Nostalgie naar het ‘expogevoel’ is de motor van het verhaaltje. Verhaaltje, want de synopsis is even vederlicht als ongeloofwaardig. Met een Expo 58-stewardess die in een internationaal spionagekluwen terechtkomt. Het fundament van de strip zijn echter de decors: op elke pagina serveert de tekenaar een ander paviljoen of interieur.

Als lezer wandel je doorheen het verhaal zo niet alleen door de exposite, maar passeer je ook langsheen het onthaalgebouw op het De Brouckèreplein in het centrum van Brussel. De figuranten likken aan expo-ijs, of smullen van een Côte d’Or-chocoladereep. Ook koning Boudewijn wordt opgevoerd, die bij de opening “een historische toespraak” houdt. Het boek besluit met een in rozengeur gedrenkt nawoord en een overzicht van degenen die via crowdfunding hebben bijgedragen tot de productie van het werk. Die lijst leest als een who’s who van de Belgische adel. Niets mis mee, uiteraard, maar het illustreert (deels toch) een stukje de nostalgische hang naar een onbekommerd, ambitieus en ‘duidelijk’ verleden.

Anne Frank

Cover 'Het Achterhuis'

Kwam ook onlangs in ons vizier: een strip over het leven van Anne Frank. Daarbij was het beroemde dagboek van de jonge Anne het uitgangspunt van de stripmakers. Die hebben uitgerekend dat het verstrippen van het volledige dagboek niet alleen een enorme klus zou zijn, maar ook een groot volume aan strippagina’s zou opleveren. Dit boek is dus een ingekorte versie, die echter wel trouw blijft aan de brontekst. Ook worden er regelmatig volledige, betekenisvolle fragmenten uit Anne Franks dagboek hernomen.

Het boek kwam er op vraag van de Anne Frank Foundation, en is een laagdrempelige manier om het verhaal van de jonge vrouw op een andere manier te brengen. Het stripboek maakt het – op vele terreinen - benauwde samenleven in het bekende Achterhuis zeer aanschouwelijk. De makers, Ari Folman en David Polonsky, hebben hun sporen verdiend met de animatiefilm Waltz with Bashir).

Het sluit dan ook aan bij een aantal andere strips, die we hier eerder signaleerden. Zo nam het Rijksmuseum het initiatief voor het (met de Willy Vandersteenprijs bekroonde) Rembrandt van de Nederlandse stripmaker Typex.  Het is, voor zover we dat kunnen inschatten, het Louvre, dat het startschot gaf voor deze creatieve manier van publieksbemiddeling. Onder andere Nicolas de Crecy’s IJstijd is een bijzonder werk.

Verder lezen en kijken:

  • Lees meer over graphic journalism in het eerste nummer van Stripgids.
  • Wie de VRT-reportages over Expo 58 miste, kan deze herbekijken op de website van VRTNWS. Herinneren we in dit verband ook nog eens aan een van de oudste FARO-projecten, uit 2008, het succesvolle boek Expo 58. Het wonderlijke feest van de fifties van Ans Van de Cotte en Annick Lesage over Expo 58.

Glimlach 58, Baudoin Deville & Patrick Weber, Anspach, 64 p.
Het Achterhuis, Anne Frank (Ari Folman &  David Polonsky), Prometheus, 160p.

Illustratie:

  • Glimlach 58 (c) Editions Anspach
  • Covers Maus
  • Abadaringi cover (c) Oogachtend
  • Cover Het Achterhuis
Roel Daenen

Leestip | Getekend Damiaan

Damiaan

Op 25 mei 2017 ging het vernieuwde Damiaanmuseum in Tremelo opnieuw open. Het museum “wil informeren, inspireren, sensibiliseren en engageren.” In deze optiek is het dus niet verrassend dat er een stripverhaal verschijnt over het leven van de Grootste Belg.

Want dat is hij. Pater Damiaan en zijn levensverhaal hebben na zijn dood in 1889 in zowel binnen- als buitenland zoveel weerklank gekregen dat hij, aldus het museum, in de loop der jaren is uitgegroeid tot een “nationaal icoon, getuige zijn verkiezing tot de grootste Belg.” Het museum wil dan ook de bezoeker uitnodigen om zich te bezinnen over de actualiteit en de maatschappelijke betekenis van de figuur van Damiaan en zijn nalatenschap. Het zet dan ook hoog in op toegankelijkheid, meertaligheid en ervaringsgerichtheid.

Eerder berichtten we al in faro over het aan Damiaan gerelateerde erfgoed. Damiaans solidariteit – over grenzen van nationaliteit, huidskleur, geloof en levensbeschouwing heen – dient nog steeds als inspiratie. Maar hoe leidde het pad van Jozef De Veuster, een jonge priester uit Tremelo, naar Molokaï, waar hij als mensenrechtenactivist avant la lettre opkwam voor zieken die uit de maatschappij waren verbannen?

Damiaan

In Getekend Damiaan brengen Bart Maessen en Ruben Boon het onwaarschijnlijke verhaal van Damiaans tocht, van Tremelo via Leuven en Parijs naar de Hawaï-eilanden. Jan Bosschaert maakte de vertaalslag van hun verhaal naar een beeldverhaal. “Deze Damiaanstrip is een onmisbare inspiratiebron voor jong en oud,” aldus het persbericht. Inhoudelijk krijgt de lezer het levensverhaal van de jonge Jozef De Veuster tot en met de melaatse Pater Damiaan. Een prima, zij het wat serieuze-educatieve introductie tot de figuur van Damiaan.

Grafisch is het erg degelijk maar eerder klassiek werk. Dat komt allicht door de combinatie van het onderwerp, het opzet van de uitgave en de uitgeverij. Van Halewyck is niet bepaald een stripuitgeverij. Maar dat is detailkritiek.

Jan Bosschaert is, naast stripmaker, ook schilder en illustrator. Hij is bekend om zijn posters voor Saint Amour, zijn covers voor Marc De Bel en zijn sensuele schilderijen, maar ook om strips zoals Sam, Jaguar en De Geverniste Vernepelingskes. U leest naar aanleiding van zijn 60e verjaardag een groot overzichtsinterview in het tweede nummer van Stripgids. Dat verschijnt eind deze maand.

Het is overigens niet de eerste keer dat er een strip over Damiaans leven en werk verschijnt. In 1983 al bracht Dargaud De man van Molokai uit.

Jan Bosschaert, Ruben Boon en Bart Maessen, Getekend Damiaan. Van Halewyck, 6 euro.

Roel Daenen