Hoe inclusief is het witte museum?

‘Woorden doen ertoe’. Dat is de titel van een nieuwe publicatie, samengesteld door Wayne Modest en Robin Lelijveld, onderzoekers van het Amsterdamse Tropenmuseum, die wijst op het vaak zeer expliciete discriminerende taalgebruik in musea. Op een heel toegankelijke manier wordt de (witte) lezer met de neus op de feiten gedrukt. Ondanks alle goed bedoelde pogingen om de deuren van musea open te gooien, toegankelijk en inclusief te zijn ‘voor iedereen’, blijven de meeste ‘wit’.

Je kan dit letterlijk nemen, in de zin dat de doorsnee museumbezoeker een soort van witte huidskleur heeft, maar eveneens hoger opgeleid is, minstens tot de economische middenklasse behoort, en West-Europese wortels heeft. Maar de musea zijn ook ‘wit’ omdat ze werken binnen specifieke ‘witte’ cultuurhistorische kaders, en omdat ze aan de hand van duizenden objecten geschiedenissen vertellen en representeren, die eveneens thuishoren in het West-Europese ‘grote, koloniale verhaal’ van vooruitgang en welvaart. Deze geschiedenissen zijn gecreëerd, en zouden steeds in het licht van een flinke laag ‘historische kritiek’ moeten gelezen worden.

#Decolonizethemuseum

Maar dit is niet genoeg. Even belangrijk is het dat er hoofdstukken met andere en ‘nieuwe’ geschiedenissen worden toegevoegd, en dat de ‘oude’ geschiedenissen worden aangepast, genuanceerd, en soms geschrapt. De tijd is er nu écht rijp voor. Meer nog, vandaag de dag is er gewoonweg een urgentie om dit te doen, zoals steeds meer activistische organisaties ons duidelijk maken.

Schaf trouwens maar heel snel nummer 79 van rekto:verso aan, dat met het dossier ‘Dekoloniseer’ een zeer sterke stand van zaken geeft over de problematiek in Vlaanderen. En deze week nog wijst Mo Magazine ons op de noodzaak om ‘onze boekenkast te dekoloniseren’. In Nederland was het Hodan Warsarme, die samen met Simone Zeefuik de actie #Decolonizethemuseum opzette. Samen met mensen van kleur analyseerden ze de presentatie van het Amsterdamse Tropenmuseum om tot de conclusie te komen dat dit museum een groot probleem heeft/had, zowel in het ‘voorstellen’ van een geschiedenis als bij het woordgebruik.

Een incomplete gids voor woordkeuze binnen de culturele sector

En woorden doen er dus echt wel toe, of misschien nog beter: woorden zijn alles. Het ‘witte denken’ heeft een taal ontwikkeld en zich eigen gemaakt, die veel minder onschuldig is dan men vermoedt. Uit de publicatie leer ik dat we ‘allochtoon’, ‘Berber’, ‘blank’, ‘(De) Derde Wereld’, ‘ethniciteit’, ‘gekleurd’, ‘Indiaan’, ‘neger’, ‘slaaf’, ‘traditioneel’ en nog vele andere woorden beter niet meer gebruiken, of op een heel genuanceerde manier én met oog voor de context hanteren. Voordat u – waarschijnlijk als ‘witte mens’ – begint te zuchten omdat dit allemaal ‘overdreven’ zou zijn, raad ik u echt aan om op die download-knop te duwen en de publicatie éérst te lezen. Het zuchten zal u snel achterwege laten. 

Op 26 september 2018 organiseert FARO trouwens de vorming Kort & krachtig. Betere museumteksten schrijven. Het lexicon Woorden doen ertoe leggen we er maar best naast.

Foto: Decolonize This Place door Lily Dustbin (Flickr). CC BY-NC-SA 2.0

Olga Van Oost