ICOM en COMCOL conferentie Kyoto

De preconferentie van het COMCOL comité vond plaats van 29 tot 31 augustus in Nara en werd georganiseerd door het Nara National Museum, het museum voor boeddhistische kunst. Via bezoeken aan het museum zelf en aan de tempels in Nara die het museum mee beheert, kregen we de gelegenheid om een aantal hedendaagse, gedeelde uitdagingen van musea te bespreken. Een belangrijk thema van deze tweedaagse, dat ook centraal stond bij de keynote lezingen op 29 augustus, was het betekenisverschil tussen religieuze objecten in devotiecontext en in musea. De uitdaging van de zorg voor de verspreide tempelcollecties, die gelijkaardig is aan de zorg voor kerkelijk erfgoed in Vlaanderen, kwam ook aan bod.

De grote ICOM conferentie vond plaats van 1 tot 7 september. Ik nam er deel aan de plenaire sessies rond duurzaamheid, dekolonisatie, de museumdefinitie en Aziatische collecties in de wereld. De plenaire sessies waren erg toekomstgericht en gaven een goed beeld van de belangrijke debatten in de museumsector, met die beperking dat kunstmusea er minder vertegenwoordigd waren en dat er ondanks de sterke Aziatische deelname aan de conferentie en actieve vertegenwoordigers van Noord- en Zuid-Afrika toch nog een Europees en Amerikaans overwicht is in ICOM. Bijzonder interessant was de discussie over de nieuwe museumdefinitie, maar daarin werden deze beperkingen ook zichtbaar. De hooggestemde inclusieve ambitie van de werkgroep zorgde voor een voorstel van museumdefinitie dat meer ethiek, maar ook meer jargon en minder toepasbaarheid in moeilijke politieke omstandigheden toelaat. De voorgestelde definitie is naar mijn gevoel ook echt te lang. De ambitie dat musea 'hubs' zijn in de samenleving zou best ondersteund worden door een ambitieuze, maar vooral ook korte definitie die iedereen begrijpt. Zie ook: https://www.linkedin.com/posts/leenbeyers_icomkyoto2019-activity-6574652734610427904-Ynyt

Daarnaast nam ik deel aan de drie workshops van COMCOL:

  • Op 2 september gaf Leontine Meijer-van Mensch, oprichter van COMCOL in 2000, een keynote presentatie over Performative strategies with collections, waarin ze vertrok van Fiona Cameron (auteur van The Liquid Museum, 2015) en een aantal cases gaf van meer ‘liquid’ omgaan met collecties. Dat stimuleerde de hele namiddagsessie, want alle presentaties waren gericht op het actiever betekenis geven van collecties in samenwerking met vele netwerken en mensen. 
  • Op 3 september organiseerden COMCOL en CIPEG, het ICOM comité voor Egyptologie, samen een workshop. Deze workshop bundelde vooral presentaties rond verzamelen van archeologie en de ethische kwesties (herkomstonderzoek, restitutie, illegale handel), rond hedendaagse presentaties van Egypte collecties in Egypte en daarbuiten, en rond participatie van gemeenschappen in verband met archeologische collecties die geografisch of chronologisch ver verwijderd zijn. Voor COMCOL was de sessie leerrijk omdat het hier vooral contexten betrof waarin niet meer actief wordt verzameld, maar precies de ethiek veel aandacht krijgt. Onder meer het alliantie initiatief van het Britisch Museum tegen actuele roof van archeologische objecten kwam aan bod. Bij de discussie werd wel duidelijk dat het British Museum minder proactief is wat betreft een mogelijke restitutie van zijn oude archeologische collectie. 
  • Op 4 september organiseerden COMCOL en CIDOC, het ICOM comité voor collectiedocumentatie, samen een workshop. De typische CIDOC invalshoek betreft hoe, met welke technologie en strategie, collecties kunnen gedocumenteerd en ontsloten worden. Door de samenwerking met COMCOL kwam in deze sessie meer aandacht voor wie waarom kan betrokken worden bij collectiedocumentatie. Papers betroffen digitale ontsluiting en gratis of niet gratis beschikbaar maken van collecties voor de creatieve industrie, het documenteren van immaterieel erfgoed (spirituele praktijken), community collecting (verenigingen opleiden om zelf te archiveren, documenteren en digitaliseren, vaak zijn het al erfgoedverenigingen), collectiedocumentatie om juridische claims voor restitutie te ondersteunen, en mijn eigen presentatie: Multiperspectivity in documenting collections. Congolese historians and the Africa collection of the MAS, over de nieuwe netwerken met Congolese historici die bijdragen tot nieuwe beschrijvingen van de Afrika collectie van het MAS. 
Projectresultaten

Dankzij de COMCOL workshops zie ik scherper hoe een museumcollectie zoals die van het MAS een hub in de samenleving kan zijn. We hebben in het MAS veel ervaring met het verbinden van het museum met de samenleving, maar in dat verbinden kunnen we de collectie nog centraler zetten.

ICOM en COMCOL zijn relevante lerende netwerken, waartoe we vanuit België en Vlaanderen ook actief kunnen bijdragen. Zelf zal ik dat doen als boardmember van COMCOL van 2019 tot 2022.

Via de ICOM en COMCOL conferentie hebben we als MAS nieuwe netwerken met partners in de herkomstgebieden van de MAS collectie, met name in Brazilië, Japan en China.

Ik neem de voorstellen rond musea en duurzaamheid van het ICOM Standing Committee rond Sustainability mee, maar ook het betoog van de Japanse architect Kenga Kuma rond duurzaamheid (The Age of the Forest). Kuma biedt niet alleen inspiratie voor het bouwen van musea, maar ook voor het ontwikkelen van scenografie of conservatiemethodes met een minder grote voetafdruk. De conferentie zelf was helaas teveel een wegwerpgebeuren. Dat voorbeeld kunnen we beter niet volgen.

Praktische info

Looptijd van
Looptijd tot
Organisatienaam
ICOM
COMCOL

Contactpersoon
Danielle Kuijten, president Comcol
Adres
http://network.icom.museum/comcol/
https://icom.museum/en/
Telefoon
*
Financieringsbron(nen)

Het Departement Cultuur, Jeugd en Media financierde een belangrijk deel van de kosten in het kader van het subsidiereglement voor internationale reis- en verblijfkosten van cultureel-erfgoedorganisaties.

Andere projecten

Deelname aan een internationale conferentie over 2D en 3D digitale fotografie, best practices, gestandaardiseerde workflows ...
Het project MAGIS Brugge vertrekt van de beroemde kaart van Brugge van Marcus Gerards, een ...
Onder de titel ‘ Museums as Cultural Hubs: The Future of Tradition ’ ging deze ...