Heel wat erfgoedorganisaties willen graag samenwerken met het onderwijs. Een meer dan logische keuze, vermits educatie vaak vervat zit in hun missies. Maar hoe ga je daarvoor nu het beste te werk? 

Troeven en drempels

Samenwerken met het onderwijs betekent dat je in principe elke leerling kan bereiken, ongeacht achtergrond of interesse. Maar scholen of leerkrachten zijn tot nog toe niet verplicht om musea, archieven, erfgoedbibliotheken of andere erfgoedlocaties te bezoeken. Als erfgoedprofessional moet je dus op zoek naar andere manieren om leerkrachten warm te maken voor erfgoed.

Enkele troeven die je kan uitspelen:

• Een heleboel erfgoedthema's en/of -locaties sluiten aan bij leerdoelen die scholen moeten bereiken, en heel uitdrukkelijk bij de sleutelcompetenties cultureel bewustzijn en expressie, historisch bewustzijn, en burgerschap.
• Niet alleen kennis doet ertoe. Erfgoedactiviteiten helpen leerlingen ook om vaardigheden te verwerven. Denk bv. maar aan luister- en spreekvaardigheden, samenwerken, onderzoekvaardigheden, of kritisch reflecteren.
• Cultureel erfgoed is bijzonder toegankelijk. In de omgeving van de school is er vaak een erfgoedorganisatie actief, is er cultureel erfgoed terug te vinden in de publieke ruimte of worden allerlei vormen van immaterieel erfgoed beoefend.

Zoals zo vaak is ook hier een zekere vorm van realisme aan de orde. Ondanks al die troeven is het voor leerkrachten lang niet altijd evident om de samenwerking met het cultureel-erfgoedveld op te zoeken. Niet onoverkomelijk, maar wel belangrijk dat je je hiervan bewust bent. 

Enkele drempels die leerkrachten kunnen ervaren:

• Het vervoer naar en de toegang tot een erfgoedlocatie komen met een prijskaartje.
• De lestijd van leerkrachten is beperkt, waardoor ze vaak voorrang geven aan het behalen van geplande leerdoelen.
• De vrije tijd van leerkrachten is eveneens beperkt, waardoor ze niet zomaar in het wilde weg op zoek kunnen gaan naar interessant lesmateriaal of interessante initiatieven voor hun lespraktijk.

Wat vind je in dit dossier? 

FARO organiseerde in 2021 een reeks focusgroepen over erfgoededucatie en samenwerking met het onderwijs. Dat gebeurde n.a.v. de Veldtekening Cultuureducatie 2021. In het bijhorende rapport, De educatieve werking in cultureel erfgoed, lees je meer over de noden die de deelsectoren (musea, archieven, erfgoedcellen, landelijke dienstverlenende rollen) formuleerden bij hun samenwerking met onderwijs. 

Dit Erfgoedwijzer-dossier zoomt in op enkele veel voorkomende vragen van erfgoedorganisaties, bv. over hoe je nu best communiceert met leerkrachten, of hoe je je aanbod promoot naar scholen. Maar daarnaast nodigen we je uit om ook eens kritisch naar je aanbod te kijken, nog voordat je in gang schiet met communicatie en promotie dus. Heel wat leerkrachten zitten immers niet te wachten op iets wat ze er 'extra' bij moeten of kunnen doen.

Vraag jezelf daarom eerst en vooral af hoe jouw aanbod leerkrachten daadwerkelijk kan ondersteunen in hun opdracht. Welk initiatief kan je daartoe best nemen? Is die thematische lesmap echt wel het tovermiddel waarop leerkrachten zitten te wachten? Misschien vinden ze het bijvoorbeeld veel handiger om iemand met een specifieke erfgoedexpertise te ontvangen in de klas? Durf tijd te nemen om eerst te verkennen waarmee leerkrachten écht geholpen zouden zijn. En bekijk dan of jij de geknipte persoon of organisatie bent om hen daarbij te ondersteunen.

Een diverse groep leerkrachten

Er wordt wel eens gezegd dat leerkrachten vooral nood hebben aan 'gesneden brood' of kant-en-klaar materiaal waarmee ze per direct aan de slag kunnen. Wees je ervan bewust dat 'kant-en-klaar' sowieso altijd nog energie vraagt van de leerkracht: om het materiaal te vinden natuurlijk, maar ook om het te lezen en te bekijken hoe hij/zij/hen ermee aan de slag kan. Of om er hier en daar onderdelen of ideeën uit te plukken om te mixen met de eigen lesaanpak. 

Evengoed zijn er leerkrachten die zulke materialen liever links laten liggen, en eerder hun tanden zetten in nieuwe werkvormen of een nieuw project. Veel heeft te maken met de schoolcultuur − is die bv. gericht op projectmatig of vakoverschrijdend werken? − maar uiteraard ook met de voorkeuren en interesses van leerkrachten zelf, het vak dat ze geven of het aantal lesuren dat ze ter beschikking hebben. 

Er is dus haast evenveel diversiteit te vinden in de lerarenkorpsen als bij de leerlingen zelf. Differentieer dus je onderwijsprogramma, en zorg zo voor zoveel mogelijk verschillende ingangen tot jouw aanbod of werking.