Tijdens de periode 1933-1945 werden talloze kunstwerken en erfgoedobjecten door het nationaalsocialistische regime onrechtmatig onteigend en verspreid. Tot op vandaag bevinden sommige van deze werken zich in publieke collecties, ook in Vlaanderen en zijn buurlanden.

Deze bijeenkomst richt zich tot collectiebeherende instellingen en biedt een introductie tot de historische en juridische context van deze roofkunst:

• We gaan in op de vraag om welke collecties het gaat, hoe deze objecten in musea terechtkwamen, en wat hun huidige juridische status is.
• Daarnaast bespreken we de mogelijkheden die vandaag bestaan voor identificatie door middel van herkomstonderzoek, en herstelmogelijkheden zoals restitutie, met bijzondere aandacht voor de situatie in Vlaanderen, Nederland, Duitsland en Frankrijk.
• Ook belichten we concrete voorbeelden uit de praktijk: hoe gaan musea vandaag om met de zichtbaarheid van (vermoedelijk) geroofde kunst? Welke stappen en motivaties gaan gepaard met herkomstonderzoek? En wat met transparantie naar het publiek? 

Deelnemers maken kennis met de (juridische) situatie rond roofkunst uit de periode 1933-1945 in Vlaanderen en zijn buurlanden, en krijgen inzicht in actuele ontwikkelingen en praktische handvatten voor hun eigen collectiebeheer.

Deze bijeenkomst biedt ruimte voor kennisuitwisseling, vragen en discussie, en vormt een stap naar meer transparantie en bewustzijn in de omgang met omstreden collecties. Daarnaast verkennen we samen of er interesse is in een vervolgtraject, bijvoorbeeld in de vorm van een collegagroep.

Programma

9.30 uur: Situatie in Vlaanderen en vergelijkend onderzoek. Sprekers: Bert Demarsin en Amber Gardeyn

• Tijdens deze sessie geven Bert Demarsin en Amber Gardeyn een overzicht van de juridische situatie rond roofkunst gelinkt aan de Tweede Wereldoorlog in Vlaanderen, in vergelijking met de aanpak in onze buurlanden. Ze gaan in op de vraag om welke collecties het gaat, hoe deze objecten in musea terechtkwamen, en welke juridische status ze vandaag hebben. Daarnaast bespreken ze de huidige juridische herstelmogelijkheden zoals restitutie en de manieren waarop verschillende landen hiermee omgaan. Deze bijdrage biedt een helder inzicht in de Vlaamse context én plaatst die in een breder Europees perspectief.
• Prof. Dr. Bert Demarsin (KU Leuven, HUBrussel) voerde in opdracht van de Vlaamse overheid een vergelijkend onderzoek uit over de omgang met ‘naziroofkunst’. Zijn onderzoeksexpertise omvat onder andere vergelijkend kunstrecht, goederenrecht, intellectuele eigendomsrechten.
• Amber Gardeyn is als onderzoeker en doctorandus verbonden aan de Universiteit Gent (Faculteit Rechtsgeleerdheid en Criminologie). Haar onderzoeksdomein omvat de juridische en historische aspecten van door de nazi’s geroofde kunst en cultureel erfgoed, met bijzondere aandacht voor België in vergelijking met de buurlanden.

10.15 uur: Provenance Research and Visibility in Museums (presentatie in het Engels). Spreker: Jasmin Hartmann (Koordinationsstelle für Provenienzforschung in Nordrhein-Westfalen, Duitsland)

• In deze Engelstalige lezing onderzoekt Jasmin Hartmann hoe musea omgaan met de zichtbaarheid van geroofde kunst en met vermoedens van geroofde kunst. Ze bespreekt de motivaties voor herkomstonderzoek, de methoden en fases die daarbij komen kijken, en de verschillende manieren om de resultaten te communiceren – zowel binnen instellingen als naar het publiek. Daarnaast belicht ze de keuzes die musea maken rond transparantie: moeten controversiële objecten worden tentoongesteld of voor het publiek worden achtergehouden? Haar lezing biedt inzicht in de praktijk van herkomstonderzoek en de verantwoordelijkheden die musea hebben bij het omgaan met deze geschiedenis.
• Kunsthistorica Jasmin Hartmann staat sinds 2022 aan het hoofd van het nieuw opgerichte Coördinatiebureau voor Herkomstonderzoek in Noordrijn-Westfalen. Daarvoor bekleedde ze verschillende functies en werkte ze aan onderzoeksprojecten in musea, de kunsthandel en het openbaar bestuur, waar ze uitgebreide expertise opdeed op het gebied van herkomstonderzoek.

11.00 uur: Pauze

11.20 uur: Vragen, uitwisseling en bepalen van volgende stappen

• In dit afsluitende deel is ruimte voor vragen, reflectie en uitwisseling met de sprekers en deelnemers. We gaan in gesprek over de juridische en ethische uitdagingen rond roofkunst, de rol van collectiebeherende instellingen, en mogelijke vervolgstappen voor onderzoek en beleid. Deze interactieve sessie biedt de kans om inzichten te verdiepen en ervaringen te delen over de omgang met omstreden collecties in Vlaanderen en daarbuiten.
• Tijdens de sessie verkennen we ook samen met de deelnemers of er interesse is voor een vervolgtraject, waarbij diverse aspecten van de erfgoedwerking rond dit thema verder onderzocht en uitgewisseld kunnen worden. We bekijken samen onder welke vorm dit mogelijk is, bijvoorbeeld een collegagroep. 

12.30 uur: Broodjeslunch en verdere uitwisseling

Voor wie?

Deze kick-off richt zich in de eerste plaats tot professionals uit de cultureel-erfgoedsector die betrokken zijn bij het beheer, onderzoek en beleid rond collecties: erfgoedmedewerkers zoals collectiebeheerders, registratoren, herkomstonderzoekers, beleidsmedewerkers en andere erfgoedwerkers die verantwoordelijkheid dragen voor het documenteren, contextualiseren en eventueel restitutiegericht beoordelen van kunst en objecten met een mogelijk beladen herkomst. 

Daarnaast is de bijeenkomst ook relevant voor erfgoedjuristen en onderzoekers die zich verdiepen in de historische en juridische dimensies van naziroofkunst. 

De doelgroep bestaat dus uit iedereen binnen de erfgoedwerking die professioneel te maken heeft met omstreden collecties, herkomstonderzoek en de omgang met cultureel erfgoed uit de periode 1933-1945 in Vlaanderen en zijn buurlanden.

Aan het einde van de dag maken we een overzicht van vragen en uitdagingen, die later in een traject verder uitgewerkt kunnen worden om ervaringen te delen en van elkaar te leren.

Tarieven

• Het standaardtarief voor deze vorming is 20 euro, er is geen kortingstarief.
• Meer info over onze tarieven vind je in onze algemene voorwaarden.