Het Groot Onderhoud | Erfgoed x onderwijs = da’s klasse!

Erfgoed en onderwijs zijn als twee handen op een buik. Beide sectoren streven immers hetzelfde grootse educatieve doel na; namelijk kinderen en jongeren helpen om hun plekje in de wereld te vinden. Maar hoe kan dat streven (nog meer) realiteit worden?

Elke erfgoedwerker weet dat onderwijs een broodnodige partner is: het is om te beginnen een belangrijke ‘klant’. Maar het gaat om veel meer dan schoolgroepen ontvangen. Want onderwijs creëert ook mee een eerste, belangrijk draagvlak voor het cultureel erfgoed en alle zorgen waarmee het omringd wordt. 

Omgekeerd is erfgoed ook wezenlijk voor het onderwijs. Toegegeven, het woord ‘erfgoed’ is vermoedelijk geen veelgebruikt woord in de klas. Toch komt het vaak aan bod, als leerinhoud in vakken als taal, wereldoriëntatie, aardrijkskunde en geschiedenis … En uiteraard ook als ‘grondstof’ voor een uitstap.

Het gemeenschappelijk belang van onderwijs en erfgoed zal de komende jaren alleen maar groeien. Niet in het minst omwille van een aantal maatschappelijke uitdagingen; denk maar aan de omgang met het koloniale verleden, hoe en waarom ‘identiteit’ wordt ingevuld, (lokale) tradities die voor- en tegenstanders hebben en ook de aangekondigde Canon van Vlaanderen.  

De hamvraag blijft echter: hoe kan de erfgoedsector zijn rol en meerwaarde voor het onderwijs concreet en structureel maken? Met andere woorden: hoe kunnen musea, archieven, erfgoedcellen, erfgoedbibliotheken en andere erfgoedorganisaties in de toekomst nog beter samenwerken?  

Dat willen we graag onderzoeken, samen met u, tijdens deze elfde editie van het Groot Onderhoud op dinsdag 31 mei. 

Voormiddag

9.00 uur: Onthaal

10.00 uur: Start programma

Verwelkoming door Olga Van Oost (algemeen directeur FARO), door Jan Jambon (minister-president van de Vlaamse Regering, en Vlaams minister van Cultuur), door Luc Delrue (secretaris-generaal, Departement Cultuur, Jeugd en Media)

Breek uit jezelf | In gesprek met Michael De Cock, artistiek directeur KVS

Michael De Cock stapte met de actie ‘KVS breekt uit’ niet gewoon naar, maar in het onderwijs. Samen met een rits collega’s bracht hij op die manier cultuur letterlijk tot in de klas. Hoe verliep zijn ontmoeting met de leerlingen van het TSO Don Bosco in Sint-Pieters-Woluwe? Wat leerde hij hieruit als directeur van een culturele instelling? En vooral: kleurt deze ervaring de manier waarop de educatieve werking van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg voortaan gestalte krijgt?

Erfgoedwijs onderwijs: een stand van zaken (1), door Eva Begine, Michelle Van Meerhaeghe, Hildegarde Van Genechten (FARO) 

Ook de erfgoedsector brak uit naar onderwijs! Zo’n 200-tal Erfgoedklasbakken gingen tijdens de Erfgoeddag(-week) naar lagere en secundaire scholen om er les te geven … over erfgoed. Hoe verliep dit experiment? Is het opzet geslaagd om scholen op een laagdrempelige manier te bereiken? En is deze aanpak voor herhaling vatbaar? Wat nemen we mee als leerpunten voor de toekomst? 

“Waarom doen we dit eigenlijk?” Over erfgoedwijs onderwijs: in gesprek met Jacquelien Vroemen (Meelicht) 

Jacquelien is oprichter van Meelicht educatieve projecten en ontwikkelt erfgoededucatieprojecten voor scholen, in opdracht van culturele instellingen in Nederland. Ze deed aan de Reinwardt Academie (NL) eveneens onderzoek naar erfgoededucatie en de inzet van erfgoed op school. De vraag: ‘Wat willen we bereiken met erfgoededucatie?’ was daarbij het vertrekpunt. Een tweede vraag vloeide daaruit voort: ‘Welk verhaal willen we vertellen?’ We gaan met Jacquelien in gesprek en proberen met haar de doelen in erfgoededucatie scherp te krijgen.  

Erfgoed en onderwijs: een stand van zaken (2) | Hildegarde Van Genechten en Saidja Steenhuyzen, FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed

De erfgoedsector hecht veel belang aan erfgoededucatie: het merendeel ziet het zelfs als een essentiële taak. Maar hoe vullen we dat precies in? En wat proberen we daarmee te bereiken? En bereiken we onderwijs wel in voldoende mate? Welke uitdagingen en kansen zijn er nog? FARO ging op onderzoek uit, bevroeg een aantal erfgoedwerkers en zocht zo naar antwoorden op deze vragen.   

Moderator tijdens het voormiddagprogramma is Rinke Vanhoeck. Hij is leerkracht secundair onderwijs en maakt de podcast ‘Buiten De Krijtlijnen’. Daarin gaat hij in gesprek met experten over onderwijs. 

Lunchpauze

Namiddag

13.15 - 14.35 uur: Sessies Blok 1

(Volzet) Sessie 1 | Hoe benut ik het potentieel van digitale erfgoededucatie? (max 25 deelnemers)

In deze sessie overloopt Sophie Heijkoop van Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) de stappen om van digitaal materiaal een aantrekkelijk digitaal aanbod voor het onderwijs te maken. Want hoe begint u eraan? En wat houdt u best in het achterhoofd opdat uw aanbod zo aantrekkelijk en toegankelijk mogelijk wordt? Misschien beschikt u wel over digitaal erfgoed, maar merkt u tegelijk dat leerkrachten moeilijk de weg ernaartoe vinden. En dat is een gemiste kans, gezien het enorme (toekomstige) potentieel van digitaal erfgoed. 

Of misschien deed u in coronatijd al ervaring op met digitaal educatief werken en bent u fan, maar nog zoekende hoe u dit kan optimaliseren? In deze sessie leert u van de expertise die DEN ontwikkelde over digitale cultuureducatie.  

Met: Sophie Heijkoop (adviseur DEN Kennisinstituut cultuur & digitale transformatie (NL)) 

Sessie 2 | Projectmatig werken met erfgoed: een ideale leerschool

Wil u de banden met de secundaire scholen in uw dorp, stad of buurt aanhalen? En wil u daarbij graag de klassieke hokjes doorbreken? Mikt u niet enkel op de korte maar ook op de lange(re) termijn? En, vooral, hebt u zin om weer fris en onbevangen naar de dingen te kijken?

Kom dan leren uit de ervaringen van collega’s. Poli Roumeliotis regisseerde de voorbije twee schooljaren de ‘Buurten met erfgoed’-proefprojecten die al langer in het lager onderwijs liepen, maar de voorbije twee jaar voor het eerst in het secundair onderwijs voet aan de grond kregen. Samen met vele andere betrokken erfgoed- en onderwijspartners deelt zij in deze sessie graag hoe u als erfgoedwerker een (blijvende) connectie kunt maken met scholen, leerkrachten en leerlingen. Hoe u kunt inzetten op cocreatie, en hoe dat kan leiden tot nieuwe (zelf)inzichten en het aantrekken van een breder publiek.

Met: Hanne Jakubiak (projectmedewerker Erfgoedcel Mijn-Erfgoed), Kathelijn Vervarcke (leerkracht Athena Atheneum Oostende), Katie Steemans (directeur GO! Busleyden Atheneum - Campus Caputsteen), Annelies Tollet (adjunct-directeur Erfgoedpubliekswerking VGC Brussel, stuurgroep Buurten met erfgoed), Poli Roumeliotis (gewezen regisseur Buurten met erfgoed/FARO) 

Sessie 3 | Wat met de Canon van Vlaanderen?

Eind 2020 werd de ‘Canoncommissie’ voorgesteld, een negenkoppige expertengroep onder leiding van prof. em. Emmanuel Gerard. Deze werkt de Canon van Vlaanderen uit in opdracht van de Vlaamse Regering.

De Canon van Vlaanderen, zo luidt het op de commissiewebsite, is er voor iedereen: “voor jong en oud, nieuwkomers en stamgasten, huismussen en globetrotters, voor mensen in en buiten Vlaanderen. De canon wil informatie delen, inspiratie bieden en uitnodigen tot kritische reflectie en debat.” En dus ook voor het onderwijs, inburgeringstrajecten, de erfgoed- en museumsector ... En al zijn ‘geschiedenis’ en ‘erfgoed’ twee verschillende zaken, ze zijn wel innig met elkaar verbonden. Dat brengt ons dan weer naadloos bij de vraag welke rol de erfgoedsector kan opnemen in het bekendmaken van en het reflecteren over de Canon van Vlaanderen, en hoe we het onderwijs daarbij kunnen ondersteunen.

In deze sessie kijken we eerst met Hubert Slings van de stichting entoen.nu naar Nederland. Hoe succesvol was en is de Canon van Nederland? Wat waren de eventuele obstakels daar? Wat kunnen we leren? Vervolgens bespreekt Wim Heylen, secretaris van de Vlaamse Canoncommissie, enkele onderwijskansen die een canon kan bieden. Daarna is er ruimte voor vragen en gesprek. Niet over de zin (of onzin) van een canon, wel over het gemeenschappelijke potentieel voor de erfgoedsector en het onderwijs.

Met: Hubert Slings (directeur stichting entoen.nu), Wim Heylen (secretaris commissie Canon van Vlaanderen), Alexander Vander Stichele (coördinator onderzoek FARO), Roel Daenen (coördinator communicatie FARO)

Sessie 4 | Hoe zet u uw educatief materiaal in de kijker via Erfgoedwijs.be?  

Erfgoedwijs.be is een deelsite van KlasCement, het platform door en voor leerkrachten, waar zij leermaterialen met elkaar uitwisselen. Maar ook (culturele) organisaties zijn welkom om hun materiaal zoals lesbrieven, bronnen, audiovisueel materiaal, oefeningen … te delen. 

Waarom zou u dat doen? Ga er niet vanuit dat leerkrachten die op zoek zijn naar lesmateriaal of activiteiten vanzelf op de website van uw erfgoedorganisatie terechtkomen. Via Erfgoedwijs.be bereikt u − rechtstreeks − duizenden leerkrachten op dit platform.  

Deze sessie begeleidt u stap voor stap om uw educatief materiaal op dit platform te posten. Breng zeker uw laptop mee en zorg ervoor dat u uw lesmateriaal bij de hand hebt om op Erfgoedwijs.be te plaatsen. Dat kan testmateriaal zijn dat u nadien terug verwijdert. Nog efficiënter zou zijn dat u uw aanbod tijdens deze sessie registreert.  

En wat daarna? Ontdek hoe u via Erfgoedwijs.be ook zicht krijgt op het gebruik en de waardering van uw input. We besteden tijdens deze sessie ook aandacht aan andere manieren om Erfgoedwijs.be-materiaal mee in de kijker te zetten.  

Met: Anne Milkers (adviseur FARO), Eva Begine (projectmedewerker educatie bij FARO en gedetacheerde leerkracht) en Rob Bartholomees (stafmedewerker Histories)

(Volzet) Sessie 5 | Erfgoededucatie als opstap naar actief burgerschap (max 25 deelnemers) 

Mensen en groepen richten zich voor hun identiteitsbepaling – al dan niet bewust – op het verleden. Maar met een veranderende samenleving verandert ook het collectieve herinneren. Dat blijkt al snel in onderwijs: veel scholen in de grote steden zijn multiculturele laboratoria met een veelvoud aan herinneringsculturen. De manier waarop deze (al dan niet) een plaats krijgen in de schoolloopbaan van leerlingen heeft een grote (emotionele) impact op de mate waarin zij zich verbonden weten met de school en met de leerinhouden die daar worden aangereikt. En, ten slotte, in welke mate ze zich verbonden voelen met de samenleving.  

In deze sessie geeft Rachid Atia van Erfgoedlab Antwerpen inzicht in het theoretische kader van ‘Duizend Spiegels’, en licht hij ook diverse werkvormen toe die jongeren aanzetten om meerdere perspectieven te verkennen.   

‘Duizend Spiegels’ is een onderzoeksproject over hoe meerstemmige erfgoed- en herinneringseducatie in de klas bijdraagt tot de dialoog over de betekenis en implicaties van burgerschap. Het heeft als doel tools en methodieken te ontwikkelen en te bundelen die leerkrachten (in spe) een methodisch en didactisch kader bieden om jongeren kennis te laten maken met (de meervoudige perspectieven op) het verleden. ‘Duizend Spiegels’ is een initiatief van Erfgoedlab Antwerpen en AP Hogeschool. 

Met: Rachid Atia (erfgoedconsulent Erfgoedlab Antwerpen)  

15.00 - 16.20 uur: Sessies Blok 2

Sessie 6 | Wegwijs in onderwijs en eindtermen

De modernisering van het onderwijs is vandaag een hot topic. Maar hoe zit het precies met al die vernieuwingen? Welke eindtermen zijn van toepassing voor het lager en secundair onderwijs? En hoe gaan verschillende onderwijsnetten hiermee aan de slag? Wat zijn sleutelcompetenties? Waar vindt u de leerplannen die scholen gebruiken? En hoe weet u in welke lessen cultureel erfgoed het best past?   

In deze sessie geeft Jan Leyers van CANON Cultuurcel inzicht in de onderwijswereld en de eindtermen. Vervolgens gaat hij dieper in op de sleutelcompetentie ‘cultureel bewustzijn en culturele expressie’. Aansluitend licht Joris Van Doorsselaere de sleutelcompetentie ‘historisch bewustzijn’ toe. Want beide sleutelcompetenties bieden bijzondere mogelijkheden om cultureel erfgoed te integreren in de klaspraktijk.  

Met: Jan Leyers (projectleider en beleidsmedewerker CANON Cultuurcel), Joris Van Doorsselaere (leerkracht geschiedenis, onderzoeker Vakgroep Geschiedenis UGent)

Sessie 7 | Leren door te doen: het erfgoedveld als werk- en maakleerplek? 

‘Werkplekleren’ staat volop in de belangstelling. Bij dit soort leren ontwikkelt de ‘leerling’ vaardigheden op school en op de werkvloer. Zo bouwt die aan diverse soorten competenties én groeit de kans op werk. Daarnaast tekenen scholen ook vlot in op het aanbod van creatieve werkplekken als fablabs en andere maakleerplekken. 

Ook erfgoedorganisaties lanceren steeds meer initiatieven die zich richten op toegepast leren, zoals erfgoedklassen, stages en workshops allerhande. Kortom, leren door te doen maakt zowel opgang in het formeel onderwijs als in de erfgoedsector. Hoe kunnen beide sectoren elkaar hierin versterken? Hoe dragen we vanuit de erfgoedsector bij aan zulke leervormen? Wat kan onze rol als erfgoedorganisatie zijn? Waar zitten kansen?  

Deze sessie wil u inspireren vanuit de praktijk van het Speelkaartenmuseum, het Industriemuseum en het MOT. Joke Vandenabeele (KU Leuven) en Jorijn Neyrick (Werkplaats immaterieel erfgoed) reflecteren vervolgens op de toekomstmogelijkheden die ze zien.

Met: Joke Vandenabeele (Sociale en Culturele Pedagogiek KU Leuven), Jorijn Neyrinck (Werkplaats immaterieel erfgoed), Elke Grommen (Musea Turnhout), Sven Denis (Fablab 2300), Eline Chalmet, Lize De Doncker (Industriemuseum) en Jan Selleslags (het MOT) 

Sessie 8 | Schoolerfgoed in de kijker: samenwerken met scholen rond (verborgen) schatten op school

Schoolerfgoed biedt kansen voor erfgoedpartners om verbindend te werken met leerkrachten en leerlingen tijdens lesactiviteiten. Of om met hen en andere betrokkenen op school samen te werken rond erfgoedzorg. Elke school heeft een geschiedenis, met al dan niet tastbare sporen. Toch gaan niet alle scholen daar even bewust mee om. Het project Slimerfgoed wil daar verandering in brengen. 

Slimerfgoed ontwikkelde enkele proeftuinen en deelt de opgedane ervaringen in deze sessie. U maakt kennis met een concreet didactisch kader om lesactiviteiten te ontwikkelen rond bijvoorbeeld interculturaliteit en identiteit. En ook met een concreet voorbeeld hoe de zorg voor het schoolerfgoed kan worden aangepakt en hoe erfgoedpartners scholen hierin kunnen faciliteren.    

Met: Ria Christens (archivaris Cultureel erfgoed annuntiaten Heverlee), Carine Dujardin (afdelingshoofd KADOC-KU Leuven), Joris Colla (consulent KADOC-KU Leuven), Leen Alaerts (onderzoeker Expertisecel Education and Development, lector Lerarenopleiding UCLL)  

Sessie 9 | Audiovisueel erfgoed op het Archief voor Onderwijs

Het Archief voor Onderwijs is een van de online platformen waarop meemoo, het Vlaams instituut voor het archief, audiovisueel archiefmateriaal ontsluit voor onderwijs. Mitte Schroeven en Jelle Van Goethem lichten het Archief voor Onderwijs toe en geven een inkijk in het platform.  
 
Zo tonen ze een aantal collecties met beeldmateriaal op maat van leerkrachten: die sluiten naadloos aan op de vernieuwde eindtermen en leerplandoelen, en zijn gekoppeld aan didactische werkvormen. Zo kunnen leerkrachten snel en vlot met historische en recente fragmenten aan de slag in de klas. Het Archief voor Onderwijs ondersteunt en begeleidt bovendien tal van partners uit de erfgoedsector, en geeft vanuit die ervaring een aantal concrete tips om digitaal audiovisueel erfgoed tot in de klas te brengen. 

Met: Mitte Schroeven (gedetacheerde leerkracht meemoo / Archief voor Onderwijs) en Jelle Van Goethem (gedetacheerde leerkracht meemoo / Archief voor Onderwijs) 

(Volzet) Sessie 10 | Erfgoededucatie als opstap naar actief burgerschap (max 25 deelnemers)

‘Duizend Spiegels’ is een onderzoeksproject over hoe meerstemmige erfgoed- en herinneringseducatie in de klas bijdraagt tot de dialoog over de betekenis en implicaties van burgerschap. Het heeft als doel tools en methodieken te ontwikkelen en te bundelen die leerkrachten (in spe) een methodisch en didactisch kader bieden om jongeren kennis te laten maken met de meervoudige perspectieven op het verleden. ‘Duizend Spiegels’ is een initiatief van Erfgoedlab Antwerpen en AP Hogeschool.

Mensen en groepen richten zich voor hun identiteitsbepaling – al dan niet bewust – op het verleden. Maar met een veranderende samenleving verandert ook het collectieve herinneren. Dat blijkt al snel in onderwijs: veel scholen in de grote steden zijn multiculturele laboratoria met een veelvoud aan herinneringsculturen. De manier waarop deze (al dan niet) een plaats krijgen in de schoolloopbaan van leerlingen heeft een grote (emotionele) impact op de mate waarin zij zich verbonden weten met de school en met de leerinhouden die daar worden aangereikt. En, ten slotte, in welke mate ze zich verbonden voelen met de samenleving.   

In deze sessie geeft Rachid Atia van Erfgoedlab Antwerpen inzicht in het theoretische kader van ‘Duizend Spiegels’, en licht hij ook diverse werkvormen toe die jongeren aanzetten om meerdere perspectieven te verkennen.  

Met: Rachid Atia (erfgoedconsulent Erfgoedlab Antwerpen) 

Tot slot

Als afsluiter van deze dag nodigen we u graag uit om nog even na te praten met een glas.

Praktisch

  • Hartelijk welkom in Congres- en Erfgoedcentrum Lamot in Mechelen, op dinsdag 31 mei, vanaf 9.00 uur (onthaal). Het conferentiegedeelte start stipt om 10.00 uur. Het einde is voorzien om 17.00 uur.
  • Het programma is onder voorbehoud van wijzigingen met betrekking tot de coronamaatregelen.
  • Enkele dagen voor het Groot Onderhoud ontvangt u een mail met alle concrete richtlijnen m.b.t. uw coronaproof deelname.
  • Deelnemen is gratis. Kunt u er onverhoopt niet bij zijn? Laat het ons dan weten: dan kunnen we iemand anders blij maken met uw plaats.
  • Deelnemers uit de cultureel-erfgoedsector krijgen voorrang bij de inschrijvingen. Dat betekent dat geïnteresseerden die in een andere sector werken, of studenten, kunnen deelnemen indien er nog plaatsen beschikbaar zijn.
  • Inschrijven kan tot 20 mei 2022. 

U kan niet meer inschrijven

Praktische info

Begindatum
Locatie
Congres- en Erfgoedcentrum Lamot, Haverwerf, 2800 Mechelen
Prijs
Gratis
Uiterste inschrijvingsdatum
Contactpersoon
Adviseur participatie | educatie
T
02 213 10 71

Elders op FARO

faro | tijdschrift over cultureel erfgoed is het tijdschrift van FARO, het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed. “The past is a strange
Niemand kan naast de schrijnende beelden kijken van leed en vernieling in Oekraïne. De vraag die velen zich (terecht) stellen ...
Goed nieuws voor wie verantwoordelijk is voor de educatieve werking van een museum, archief, erfgoedbibliotheek of erfgoedcel, want via Erfgoedwijs.be ...