Het Groot Onderhoud | Erfgoed x onderwijs = da’s klasse!

Erfgoed en onderwijs zijn als twee handen op een buik. Beide sectoren streven immers hetzelfde grootse educatieve doel na; namelijk kinderen en jongeren helpen om hun plekje in de wereld te vinden. Maar hoe kan dat streven (nog meer) realiteit worden?

Elke erfgoedwerker weet dat onderwijs een broodnodige partner is: het is om te beginnen een belangrijke ‘klant’. Maar het gaat om veel meer dan schoolgroepen ontvangen. Want onderwijs creëert ook mee een eerste, belangrijk draagvlak voor het cultureel erfgoed en alle zorgen waarmee het omringd wordt. Omgekeerd is erfgoed ook wezenlijk voor het onderwijs. Toegegeven, het woord ‘erfgoed’ is vermoedelijk geen veelgebruikt woord in de klas. Toch komt het vaak aan bod, als leerinhoud in vakken als taal, wereldoriëntatie, aardrijkskunde en geschiedenis … En uiteraard ook als ‘grondstof’ voor een uitstap.

Het is duidelijk dat het gemeenschappelijk belang van onderwijs en erfgoed alleen maar zal groeien. Niet in het minst omwille van een aantal maatschappelijke uitdagingen; denk maar aan de omgang met het koloniale verleden, hoe en waarom ‘identiteit’ wordt ingevuld, (lokale) tradities die voor- en tegenstanders hebben en ook de Canon van Vlaanderen.

Erfgoed en onderwijs vinden elkaar al zeker tijdens Erfgoeddag 2022. Onder de titel ‘Erfgoeddag maakt school!’ plannen we als sector niet alleen een Erfgoed(zon)dag, maar ook een hele Erfgoeddag-week. Die heeft een – al zeggen we het zelf – unieke propositie voor het basis- en secundair onderwijs. Een grote kans om ons – samen, als een divers gezelschap van professionals en vrijwilligers – met een geweldig aanbod bij scholen te presenteren.

De hamvraag blijft echter: hoe kan de erfgoedsector zijn rol en meerwaarde voor het onderwijs concreet en structureel maken? Met andere woorden: hoe kunnen musea, archieven, erfgoedcellen, erfgoedbibliotheken en andere erfgoedorganisaties in de toekomst nog beter samenwerken?

Dat willen we graag, en samen met u, onderzoeken tijdens deze elfde editie van het Groot Onderhoud op dinsdag 30 november.

Voormiddag

9.00 uur: Onthaal

10.00 uur: Start programma

Verwelkoming door Olga Van Oost (algemeen directeur FARO), en door Luc Delrue (secretaris-generaal, Departement Cultuur, Jeugd en Media)

Breek uit jezelf | In gesprek met Michael De Cock, artistiek directeur KVS

Michael De Cock stapte met de actie ‘KVS breekt uit’ niet gewoon naar, maar in het onderwijs. Samen met een rits collega’s bracht hij op die manier cultuur letterlijk tot in de klas. Hoe verliep zijn ontmoeting met de leerlingen van het TSO Don Bosco in Sint-Pieters-Woluwe? Wat leerde hij hieruit als directeur van een culturele instelling? En vooral: kleurt deze ervaring de manier waarop de educatieve werking van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg voortaan gestalte krijgt?

Erfgoedwijs onderwijs | In gesprek met Jacquelien Vroemen, Meelicht

Jacquelien Vroemen is oprichter van Meelicht educatieve projecten en ontwikkelt erfgoededucatieprojecten voor culturele instellingen in Nederland. Ze deed aan de Reinwardt Academie (NL) eveneens uitgebreid onderzoek naar erfgoededucatie en de inzet van erfgoed op school. De vraag: ‘Welk verhaal willen we vertellen met het erfgoed?’, was daarbij het vertrekpunt. En: ‘Wat willen we precies bereiken?’ We gaan met Jacquelien Vroemen in gesprek en proberen samen met haar de vooropgestelde doelen in erfgoededucatie scherp te krijgen.

Erfgoed en onderwijs: een stand van zaken | Hildegarde Van Genechten en Saidja Steenhuyzen, FARO. Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed

Hoe zit het vandaag met de samenwerking tussen ‘erfgoed’ en ‘onderwijs’? Bereiken we elkaar wel? En wat kan er beter? FARO onderzocht deze vragen en bevroeg een aantal erfgoedwerkers. Hildegarde Van Genechten en Saidja Steenhuyzen brengen verslag uit van hun onderzoek, en geven inzicht in de vele uitdagingen.

Lunchpauze

Namiddag

13.15 - 14.35 uur: Sessies Blok 1

Sessie 1 | Digitaal erfgoed inzetten in het onderwijs

Digitaal erfgoed, what’s in a name? En hoe wordt het in het onderwijs gebruikt? Veel te weinig, zo blijkt uit onderzoek: leerkrachten vinden er niet gemakkelijk de weg naartoe. En dat is jammer, gelet op het enorme potentieel in de toekomst.

In deze sessie overloopt Sophie Heijkoop van Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) de stappen die nodig zijn om van digitaal materiaal een aantrekkelijk digitaal aanbod voor het onderwijs te maken. Want hoe begint u eraan? En welke aandachtspunten houdt u best in het achterhoofd zodat uw aanbod zo aantrekkelijk en toegankelijk mogelijk wordt? En eens dat aanbod er is: hoe maakt u het dan vindbaar? 

Aansluitend lichten Leen De Bruyn en Mitte Schroeven van meemoo toe hoe het Archief voor Onderwijs digitaal audiovisueel materiaal beschikbaar maakt voor het onderwijs. Ze geven een inkijk in het platform en een blik op een aantal collecties met beeldmateriaal op maat van leerkrachten, gebaseerd op eindtermen en leerplandoelen. Het Archief voor Onderwijs ondersteunt en begeleidt partners uit de sector en geeft een aantal concrete tips om digitaal audiovisueel erfgoed tot in de klas te brengen.

Met: Sophie Heijkoop (DEN), Leen De Bruyn (projectmanager meemoo/Archief voor Onderwijs), Mitte Schroeven (gedetacheerd leerkracht meemoo/Archief voor Onderwijs)

Sessie 2 | Projectmatig werken met erfgoed: een ideale leerschool

Wil u de banden met de secundaire scholen in uw dorp, stad of buurt aanhalen? En wil u daarbij graag de klassieke hokjes doorbreken? Mikt u niet enkel op de korte maar ook op de lange(re) termijn? En, vooral, hebt u zin om weer fris en onbevangen naar de dingen te kijken?

Kom dan leren uit de ervaringen van collega’s. Poli Roumeliotis regisseerde de voorbije twee schooljaren de ‘Buurten met erfgoed’-proefprojecten die al langer in het lager onderwijs liepen, maar de voorbije twee jaar voor het eerst in het secundair onderwijs voet aan de grond kregen. Samen met vele andere betrokken erfgoed- en onderwijspartners deelt zij in deze sessie graag hoe u als erfgoedwerker een (blijvende) connectie kunt maken met scholen, leerkrachten en leerlingen. Hoe u kunt inzetten op cocreatie, en hoe dat kan leiden tot nieuwe (zelf)inzichten en het aantrekken van een breder publiek.

Met: Hanne Jakubiak (projectmedewerker Erfgoedcel Mijn-Erfgoed), Kathelijn Vervarcke (leerkracht Athena Atheneum Oostende), Katie Steemans (directeur GO! Busleyden Atheneum - Campus Caputsteen), Annelies Tollet (adjunct-directeur Erfgoedpubliekswerking VGC Brussel, stuurgroep Buurten met erfgoed), Poli Roumeliotis (Regie Buurten met erfgoed/FARO)

Sessie 3 | Wat met de Canon van Vlaanderen?

Eind 2020 werd de ‘Canoncommissie’ voorgesteld, een negenkoppige expertengroep onder leiding van prof. em. Emmanuel Gerard. Deze werkt de Canon van Vlaanderen uit in opdracht van de Vlaamse Regering.

De Canon van Vlaanderen, zo luidt het op de commissiewebsite, is er voor iedereen: “voor jong en oud, nieuwkomers en stamgasten, huismussen en globetrotters, voor mensen in en buiten Vlaanderen. De canon wil informatie delen, inspiratie bieden en uitnodigen tot kritische reflectie en debat.” En dus ook voor het onderwijs, inburgeringstrajecten, de erfgoed- en museumsector ... En al zijn ‘geschiedenis’ en ‘erfgoed’ twee verschillende zaken, ze zijn wel innig met elkaar verbonden. Dat brengt ons dan weer naadloos bij de vraag welke rol de erfgoedsector kan opnemen in het bekendmaken van en het reflecteren over de Canon van Vlaanderen, en hoe we het onderwijs daarbij kunnen ondersteunen.

In deze sessie kijken we eerst met Hubert Slings van de stichting entoen.nu naar Nederland. Hoe succesvol was en is de Canon van Nederland? Wat waren de eventuele obstakels daar? Wat kunnen we leren? Vervolgens bespreekt Wim Heylen, secretaris van de Vlaamse Canoncommissie, enkele onderwijskansen die een canon kan bieden. Daarna is er ruimte voor vragen en gesprek. Niet over de zin (of onzin) van een canon, wel over het gemeenschappelijke potentieel voor de erfgoedsector en het onderwijs.

Met: Hubert Slings (directeur stichting entoen.nu), Wim Heylen (leraar geschiedenis Paridaensinstituut Leuven), Alexander Vander Stichele (coördinator onderzoek FARO), Roel Daenen (coördinator communicatie FARO)

Sessie 4 | Inspiratie Erfgoeddag ’22: Erfgoeddag maakt school! Een beknopte geschiedenis van onderwijs in België

Erfgoeddag zet het onderwijs in de kijker. Er is niet alleen de Erfgoeddag zelf, op zondag 24 april 2022. Meer nog: daarna volgt een hele Erfgoeddag-week, van 25 tot 29 april 2022. Tijdens deze sessie doet u extra inspiratie op voor uw Erfgoeddag-activiteiten.   

We duiken samen een razend interessante geschiedenis(les) in over het onderwijs in België met Marc Depaepe, de autoriteit ter zake. Niet alleen de politiek-ideologische twisten over de inrichting van het onderwijs komen in deze sessie aan bod, maar eveneens het reilen en zeilen van het dagelijkse schoolse leven in het verleden wordt belicht.   

Deze sessie richt zich tot iedereen die in het kader van Erfgoeddag op zoek is naar linken tussen de eigen erfgoedcollectie en het thema onderwijs; en/of naar erfgoedwerkers die het eigen historische referentiekader over onderwijs verder willen uitdiepen. 

Met: Marc Depaepe (prof. em. Historische Pedagogiek KU Leuven)

15.00 - 16.20 uur: Sessies Blok 2

Sessie 5 | Wegwijs in onderwijs en eindtermen

De modernisering van het onderwijs is vandaag een hot topic. Maar hoe zit het precies met al die vernieuwingen? Welke eindtermen zijn van toepassing voor het lager en secundair onderwijs? En hoe gaan verschillende onderwijsnetten hiermee aan de slag? Waar vindt u de leerplannen die scholen gebruiken? En hoe weet u in welke lessen cultureel erfgoed het best past?  

In deze sessie geeft Jan Leyers van CANON Cultuurcel inzicht in de onderwijswereld en de eindtermen. Vervolgens gaat hij dieper in op de sleutelcompetentie ‘cultureel bewustzijn en culturele expressie’. Cultureel erfgoed kan in principe worden gelinkt aan elk van de zestien sleutelcompetenties die onderwijs vooropstelt. Maar deze leunt heel dicht aan bij cultureel erfgoed, wat maakt dat het heel zinvol is om ons hierin te verdiepen. Ook precies daarom lichten we er daarna de sleutelcompetentie ‘historisch bewustzijn’ uit. Joris Van Doorsselaere, leerkracht geschiedenis, schetst de mogelijkheden aan de hand van een concreet voorbeeld. 

Met: Jan Leyers (projectleider en beleidsmedewerker CANON Cultuurcel), Joris Van Doorsselaere (leerkracht geschiedenis, onderzoeker Vakgroep Geschiedenis UGent)

Sessie 6 | Erfgoededucatie als opstap naar actief burgerschap

‘Duizend Spiegels’ is een onderzoeksproject over hoe meerstemmige erfgoed- en herinneringseducatie in de klas bijdraagt tot de dialoog over de betekenis en implicaties van burgerschap. Het heeft als doel tools en methodieken te ontwikkelen en te bundelen die leerkrachten (in spe) een methodisch en didactisch kader bieden om jongeren kennis te laten maken met de meervoudige perspectieven op het verleden. ‘Duizend Spiegels’ is een initiatief van Erfgoedlab Antwerpen en AP Hogeschool.

Mensen en groepen richten zich voor hun identiteitsbepaling – al dan niet bewust – op het verleden. Maar met een veranderende samenleving verandert ook het collectieve herinneren. Dat blijkt al snel in onderwijs: veel scholen in de grote steden zijn multiculturele laboratoria met een veelvoud aan herinneringsculturen. De manier waarop deze (al dan niet) een plaats krijgen in de schoolloopbaan van leerlingen heeft een grote (emotionele) impact op de mate waarin zij zich verbonden weten met de school en met de leerinhouden die daar worden aangereikt. En, ten slotte, in welke mate ze zich verbonden voelen met de samenleving.   

In deze sessie geeft Rachid Atia van Erfgoedlab Antwerpen inzicht in het theoretische kader van ‘Duizend Spiegels’, en licht hij ook diverse werkvormen toe die jongeren aanzetten om meerdere perspectieven te verkennen.  

Met: Rachid Atia (erfgoedconsulent Erfgoedlab Antwerpen) 

Sessie 7 | Leren door te doen: het erfgoedveld als werk- en maakleerplek? 

‘Werkplekleren’ staat volop in de belangstelling. Bij dit soort leren ontwikkelt de ‘leerling’ vaardigheden op school en op de werkvloer. Zo bouwt hij of zij aan diverse soorten competenties én groeit de kans op werk. Daarnaast tekenen scholen ook vlot in op het aanbod van creatieve werkplekken als fablabs en andere maakleerplekken. Ook in de erfgoedsector gebeurt er heel wat op dit vlak. Traditionele kennis en vaardigheden, technieken en vakmanschap worden via die weg doorgegeven aan nieuwe generaties. Denk maar aan meester-leerlingtrajecten, die de jongste jaren kansen bieden voor leertrajecten op maat. 

Ook erfgoedorganisaties lanceren steeds meer initiatieven die zich richten op toegepast leren, zoals erfgoedklassen, stages en workshops allerhande. Kortom, leren door te doen maakt zowel opgang in het formeel onderwijs als in de erfgoedsector. Hoe kunnen beide sectoren elkaar hierin versterken? Hoe dragen we vanuit de erfgoedsector bij aan zulke leervormen? Wat kan onze rol als erfgoedorganisatie zijn? Waar zitten kansen?  

Deze sessie wil u inspireren vanuit de praktijk van het Speelkaartenmuseum, het Industriemuseum en het MOT. Joke Vandenabeele (KU Leuven) en Jorijn Neyrick (Werkplaats immaterieel erfgoed) reflecteren vervolgens op de toekomstmogelijkheden die ze zien.

Met: prof. Joke Vandenabeele (Sociale en Culturele Pedagogiek KU Leuven), Jorijn Neyrinck (Werkplaats immaterieel erfgoed), Elke Grommen (Musea Turnhout), Hilde Langeraert (Industriemuseum), Steven De Waele (het MOT) (o.v.) 

Sessie 8 | Inspiratie Erfgoeddag '22: Erfgoeddag maakt school! Samenwerken met scholen rond (verborgen) schatten op school. Schoolerfgoed in de kijker

Deze sessie biedt handvatten om als erfgoedcel, archief of andere erfgoedorganisatie op een structurele manier ondersteuning te bieden aan scholen in hun omgang met erfgoed; en biedt inspiratie aan wie op zoek is naar een concrete invulling voor een activiteit voor Erfgoeddag of de Erfgoeddag-week.    

Want niets staat dichter bij de school en de schoolgemeenschap dan het eigen schoolerfgoed! Elke school heeft een verleden, tastbaar of niet, waarop kan teruggekeken worden. Toch gaan niet alle scholen er even bewust mee om. Daarin wil het project Slimerfgoed verandering brengen.  

Schoolerfgoed biedt veel kansen voor erfgoedpartners om verbindend te werken met leerkrachten en leerlingen tijdens lesactiviteiten. Of om met hen en andere betrokkenen op school samen te werken rond erfgoedzorg. Slimerfgoed ontwikkelde enkele proeftuinen en deelt de opgedane ervaringen in deze sessie. Deelnemers maken kennis met een concreet didactisch kader om lesactiviteiten te ontwikkelen rond bijvoorbeeld interculturaliteit en identiteit. En ook met een concreet voorbeeld hoe de zorg voor het schoolerfgoed kan worden aangepakt en hoe erfgoedpartners scholen hierin kunnen faciliteren.   

Met: Ria Christens (archivaris Cultureel erfgoed annuntiaten Heverlee), Carine Dujardin (afdelingshoofd KADOC KU Leuven), Joris Colla (consulent KADOC KU Leuven), Leen Alaerts (onderzoeker Expertisecel Education and Development, lector Lerarenopleiding UCLL) 

Tot slot

Als afsluiter van deze dag nodigen we u graag uit om nog even na te praten met een glas.

Praktisch

  • Inschrijven via onderstaand formulier voor 19 november 2021.
  •  Hartelijk welkom in Congres- en Erfgoedcentrum Lamot in Mechelen, op dinsdag 30 november, vanaf 9.00 uur (onthaal). Het conferentiegedeelte start stipt om 10.00 uur. Het einde is voorzien om 17.00 uur.
  • Het programma is onder voorbehoud van wijzigingen met betrekking tot de coronamaatregelen.
  • Enkele dagen voor het Groot Onderhoud ontvangt u een mail met alle concrete richtlijnen m.b.t. uw coronaproof deelname.
  • Deelnemen is gratis. Kunt u er onverhoopt niet bij zijn? Laat het ons dan weten: dan kunnen we iemand anders blij maken met uw plaats.
  • Deelnemers uit de cultureel-erfgoedsector krijgen voorrang bij de inschrijvingen. Dat betekent dat geïnteresseerden die in een andere sector werken, of studenten, kunnen deelnemen indien er nog plaatsen beschikbaar zijn.
  • Inschrijven kan tot 18 november 2021.
Inschrijven
Maak uw keuze
Namiddagsessie blok 1 (13:15-14:35)
Namiddagsessie blok 2 (15.00-16.20)

Praktische info

Begindatum
Uiterste inschrijvingsdatum
Contactpersoon
Adviseur participatie | educatie
T
02 213 10 71

Elders op FARO

faro | tijdschrift over cultureel erfgoed is het tijdschrift van FARO, het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed. “The past is a strange
In de gloednieuwe toolbox 'Erfgoed waarderen' verzamelen we voor u alle informatie die u nodig heeft om een waardering tot ...
Of u nu actief bent in de cultureel-erfgoedsector of in aanverwante sectoren, vanuit wetenschappelijk oogpunt of gewoon vanuit interesse onderzoek ...