Kunststoffen

Plastics zitten in heel wat museumstukken. Foto: © FARO, fotograaf: Jan Locus

Kunststoffen of plastics zijn sinds de 19e en zeker de 20e eeuw doorgedrongen in alle aspecten van het dagelijks leven. Voor de erfgoedwereld vormen ze een nieuwe en uitermate complexe uitdaging.

De aanwezigheid van kunststoffen in de meeste collecties zal in de toekomst alleen maar toenemen. Kennis omtrent deze plastics opbouwen wordt dus ook alsmaar belangrijker. Te meer omdat, in tegenstelling tot wat vroeger gedacht werd, een aantal kunststoffen zeer fragiel blijken te zijn.

Materialen en technieken

Elementair is de identificatie van de kunststof. We kunnen een onderscheid maken tussen de schuimen, de elastomeren, de plastic folies en de harde kunststoffen.

  • Hiervoor kunt u onder andere gebruikmaken van volgende online toolkits:
    • de Plastic Identificatie Tool van onze Nederlandse collega's;
    • de flowchart van het Museum of Design in Plastics.
  • Houd ook het project Ken, benoem en beheer je kunststoffen van het Design Museum Gent en S.M.A.K. in het oog.
  • Een aantal kunststof voorwerpen kunnen herkend worden door een Resin Identification Code (RIC) aan te brengen.

Sommige identificatiemethodes zijn destructief (bv. vlammentest) en bijgevolg voor erfgoedobjecten meestal niet toepasbaar. Hopelijk zullen technieken uit de recyclage-industrie, zoals infraroodspectroscopie, het identificatieproces in de toekomst vergemakkelijken.

Geef bij het identificeren extra aandacht aan de zogeheten 'malignant plastics'. Dit zijn kunststoffen die bij hun degradatie ook een gevaar gaan vormen voor andere objecten en potentieel ook voor de mens. De gekendste zijn: gevulcaniseerd hard rubber, cellulosenitraat, celluloseacetaat, poly(vinyl)chloride en polyurethaan (vooral schuimen, PU-elastomeren/elastiek).

Conditiebepaling

Een regelmatige conditiebepaling van kunststof objecten is van belang om eventuele aftakeling vast te stellen. Een goede conditiebeschrijving, gekoppeld aan foto’s, laat toe de toestand en veranderingen daarin nauwkeurig op te volgen.

Merkt u nieuwe schadebeelden op of ziet u dat al aanwezige kenmerken verergeren (zweten, tranen, barstjes, broos worden, verkleuring/vergeling, dof/mat worden, uitbloei op oppervlak, versuikering, vervorming, krimp, losse onderdelen, stof, vastgekoekt stof, doffe waslaag). Onderneem dan actie en roep de hulp in van een gekwalificeerde restaurator.

  • Een handige tool voor de herkenning van schadebeelden is de Schadeatlas plastics van POPART. 
  • Voor modellen voor conditie- en gegevensregistratie kunt u terecht bij de Stichting Behoud Moderne Kunst.

Preventieve conservering

De uitgebreide CCI-Note over de zorg voor kunststoffen en rubbers geeft recente richtlijnen voor goede bewaaromstandigheden aan de hand van de 10 schadefactoren. Over het reinigen van kunststof objecten zijn de meningen verdeeld. De meest recente bedenkingen en bevindingen worden eveneens in deze CCI-Note opgesomd.

Wie off-gassing vreest door plastics binnen een collectie kan controleren aan de hand van de tips uit Conserve O Gram 8/5.

Er lopen diverse projecten rond kunststoffen in de erfgoed- en kunstwereld. De kennis errond neemt gaandeweg toe, maar ook het aantal kunststoffen, dat in de duizenden loopt, neemt alsmaar toe. Behoud en beheer van deze materie is dus zeker een 'work in progress'. Check steeds de laatste richtlijnen over de conservering van kunststoffen en lees oudere publicaties met een korrel zout.

    Foto: Hans Braxmeier via Pixabay