Het Groot Onderhoud 2019

Op dinsdag 26 november verwachten we u in hetpaleis in Antwerpen voor het negende Groot Onderhoud. Samen denken we na, delen ervaringen en zoeken inspiratie op de boeiende uitdagingen van meerstemmigheid en conflict. U kan zich die dag in het thema onderdompelen met een boeiend panelgesprek en diverse inspirerende sessies en workshops in de namiddag. Denkt u mee na over deze uitdagingen voor de cultureel-erfgoedsector?

Programma

9.30 uur: Onthaal met koffie

10.15 uur: Verwelkoming en toespraak door Luc Delrue, Secretaris-generaal Departement Cultuur, Jeugd en Media

10.45 uur: Meerstemmigheid  en conflict. Een gesprek met Sayira Maruf, Rachida Lamrabet, Jaouad Alloul en Bleri Lleshi onder leiding van Ann De Bie (VRT-journaliste).

  • Jaouad Alloul is theatermaker, multidisciplinair performer & LGBTQI-activist.
  • Sayira Maruf weigert te kiezen. Ze wil het allemaal: sociaal werker, psycholoog en schrijver.
  • Rachida Lamrabet is schrijfster en juriste. Haar laatste roman is Vertel het iemand, over de ervaringen van een Marokkaanse soldaat tijdens Wereldoorlog I.
  • Bleri Lleshi is politiek filosoof, docent aan UCLL, veelgevraagd spreker en auteur van verschillende boeken waaronder de bestsellers Liefde in tijden van angst (2016) en De kracht van hoop (2018).

Ter afsluiting van het panelgesprek deelt Tina De Gendt (schrijfster en coördinatrice bij diverse meerstemmige projecten) enkele indrukken en geeft artieste Hind Eljadid een spoken-wordperformance.

12.00 uur: Toespraak door de Adviescommissie Cultureel Erfgoed

12.30 uur: Lunch

14.00 uur: Parallelsessies

Sessie 1 | De witte instelling voorbij: maak werk van  een  duurzame inclusie  in uw organisatie!   *Volzet

Hoe maakt u uw personeelsbeleid en uw raad van bestuur meer inclusief?  Ontdek in deze workshop hoe u anders rekruteert en welke gevolgen dat heeft voor uw organisatie. 

Geen enkele organisatie kan het zich permitteren om een witte instelling te blijven. Dat we ons bevinden in tijden van verandering blijkt telkens weer uit bijdragen van vooruitziende marketeers en experten in dekolonisering, maar wordt vooral ook aangetoond door de onomkeerbare demografische cijfers. Wie relevant wil blijven moet op de trein naar meer inclusie springen. Maar hoe gaan we daar nu mee aan de slag?  Welke drempels ervaren we daarbij?  Hoe  vermijdt u  om  mensen te stigmatiseren?  Hoe doorbreken we handelingsverlegenheid?  

Deze workshop is voor de doeners die niet willen blijven steken in denkwerk en goede bedoelingen. We gaan aan de slag met vacatures en bekijken samen met u welke acties op korte én lange termijn het verschil kunnen maken  in uw organisatie.  

Spreker: Hakim Benichou, consultant inclusieve arbeidsorganisatie bij Teamspeler. Hakim Benichou is gebeten door organisatievraagstukken op vlak van HR en arbeidsdeling. Niet alleen omdat hij die op zichzelf interessant vindt, maar vooral omdat ze in essentie gaan over mensen die samen willen uitblinken in wat ze doen voor de klanten. Hij heeft een jarenlange ervaring met kruispuntdenken en samenwerkingsmodellen op alle niveaus van non-profit- en for-profitorganisaties. Hij brengt in klare taal theoretische inzichten en praktische handelingskaders samen op operationeel niveau. Hierbij weet hij de relationele en  communicatieve uitdagingen te vatten waarmee organisatieleiders moeten omgaan om succesvol te zijn. Meer info (incl. zijn cv) vindt u op zijn website  www.teamspeler.be.

Sessie 2 | Naar een inclusieve organisatie via  kruispuntdenken *Volzet

Deze workshop over  kruispuntdenken  (intersectioneel denken) helpt u op weg  naar een zo inclusief mogelijke werking die rekening houdt met het feit dat mensen vaak getroffen worden door meerdere, op elkaar inwerkende uitsluitingsgronden (etniciteit, geslacht, klasse, gezondheid, etc.).  Kruispuntdenken houdt u  een spiegel voor over uw eigen referentiekade r en is een must om talent en kwaliteit alle kansen te geven.  Hoe overstijgt u het denken in blokken, en komt u tot een en-en-en-visie?  We gaan verder in op  wat het betekent om aan kruispuntdenken  te  doen. Wat vraagt het van de organisatie (structuur, cultuur, personeelsbeleid, communicatie, financiën) en welke effecten kunt u verwachten?  

Spreker: Ella vzw, kenniscentrum gender en etniciteit 

Sessie 3 | Mensenrechten, een kwestie van erfgoed?

Wat kunnen benaderingen omtrent mensenrechten betekenen voor cultureel-erfgoedorganisaties? We verkennen het via twee invalshoeken, een juridische en een museale. 

Mensenrechten in de erfgoedsector en de artistieke/museale praktijk: een terreinverkenning  
In deze workshop vertrekt Bert  Demarsin  van het juridische kader ter bescherming van de mensenrechten dat in de voorbije decennia via allerhande verdragen door de internationale gemeenschap tot ontwikkeling werd gebracht. Vervolgens duidt hij de relevantie ervan voor de artistieke/museale praktijk. Thema’s als vrije meningsuiting en censuur liggen daarbij vanzelfsprekend voor de hand, zodat deze ruim aan bod komen op basis van een levendige analyse van mijlpaalcases uit de cultuursector met betrekking tot racisme, blasfemie,  pornografie … Daarnaast wil Demarsin evenwel aantonen dat in de voorbije decennia vooral het respect voor de (private) eigendom zich als grondrecht in de erfgoedsector en de museale praktijk heeft laten gevoelen. Vanuit die invalshoek snijdt hij  de restitutieproblematiek aan, een bijzonder gevoelig thema dat beheerders van collecties met een ‘beladen verleden’ overal ter wereld tot nadenken dwingt. Hij geeft u een stand van zaken van het  restitutiedebat en formuleert tot slot ook enkele kritische bedenkingen. Daarbij zal hij aantonen hoe het bestaande mensenrechtelijk kader voor het vraagstuk van het koloniaal erfgoed van een te individualistische benadering getuigt en daardoor veelal onaangepast is. 

Kunst en mensenrechten 
De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de Verenigde Naties vormde voor het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Brussel het kader voor het traject ‘Kunst en mensenrechten’ in samenwerking met Amnesty International. Het parcours licht cruciale mensenrechten toe aan de hand van werken uit de museumcollecties. Medewerkers van het museum en Amnesty België  delen ervaringen over hoe ze het parcours ontwikkelden en hoe ze inzetten op de begeleiding van gidsen en het aanbod aan schoolklassen, volwassenen en individuen.   

Sprekers: prof. dr. Bert Demarsin (KU Leuven), Isabel Vermote (KMSKB) en Althéa Williams (Amnesty International)

Sessie 4 | Immaterieel cultureel erfgoed; de controverse nooit voorbij?

Immaterieel cultureel erfgoed verbindt. Of zo stellen we het toch graag. Tradities brengen gemeenschappen dichter bij elkaar, samen zingen en muziek maken verenigt jong en oud. En wie geniet er nu niet van een winters vreugdevuur? Niet iedereen. Immaterieel cultureel erfgoed sluit ook uit.

Niet iedereen vindt zich in een gewoonte of praktijk en plaatst er, al dan niet luidop, vraagtekens bij. Ook in cultureel-erfgoedgemeenschappen leven verschillende stemmen. Veranderende ideeën in een mondiale samenleving over gezondheid, milieu, veiligheid, gender en dierenrechten dragen hiertoe bij.

Hoe gaan we als erfgoedwerkers om met maatschappelijke discussies rond (immaterieel) cultureel erfgoed? Hoe geven we ruimte aan conflicterende stemmen in erfgoedgemeenschappen? Wat kunnen we betekenen als bemiddelaar? Zonder een kant-en-klaar antwoord te verwachten: welke lessen kunnen we trekken uit de praktijk, en welke handvatten kunnen we aanreiken? 

Sprekers: Chantal Bisschop (CAG), Mathieu Charles (Minderhedenforum), Gerda Dendooven, Jorijn Neyrinck (Werkplaats Immaterieel Erfgoed), Frea Vancraeynest (Histories), Piet Vanthemsche (Trekpaardenraad)

Sessie 5 | Emotienetwerken: over het in kaart brengen van diverse stemmen *Volzet

Emotienetwerken is een eenvoudige manier om gevoelens die rond een erfgoedthema leven, zichtbaar te maken. Aan de hand van de methodiek, een vorm van collectieve mindmapping, ontstaat een gesprek over ideeën over het erfgoed en over betekenissen die aan erfgoed worden toegekend. Die kunnen soms schuren en recht tegenover elkaar staan. Dat hoeft niet negatief te zijn: het maakt ons net (erfgoed)wijzer. Want door dat gesprek kunnen hele nieuwe inzichten ontstaan.

Emotienetwerken kan bijvoorbeeld ingezet worden ter voorbereiding van een tentoonstelling met een gevoeliger onderwerp. Het kan dan zinvol zijn om de oefening samen met diverse externe stemmen te doorlopen. Of emotienetwerken kan worden georganiseerd als publieksactiviteit, met een klas of groep.

In deze sessie licht Hester Dibbits emotienetwerken toe, en proeven we van de methodiek aan de hand van een oefening.

Spreker: prof. dr. Hester Dibbits, lector Cultureel Erfgoed en directeur van de internationale master Museology aan de Reinwardt Academie Amsterdam, en bijzonder hoogleraar Historische Cultuur en Onderwijs aan de Erasmus Universiteit.

Sessie 6 | Jan, An en Aman. Geschiedschrijving voor iedereen?

Sinds de jaren 50 van de vorige eeuw is er in de geschiedschrijving meer aandacht merkbaar voor een geschiedenis van onderuit, waarbij het geven van een stem aan de stemlozen  centraal staat. Onder meer de opkomst en popularisering van de mondelinge getuigenissen als een methode om geschiedenis te schrijven is een gevolg van deze beweging. Het is een evolutie die traag doorsijpelde naar de archiefinstellingen. In die mate  zelfs dat er vanaf het begin van deze eeuw wordt gesproken van een verschuiving van het archiefparadigma naar participatieve archieven. Dat zijn archieven die het werken met gemeenschappen als uitgangspunt nemen. Tegelijkertijd zien we ook een beweging van onderuit,  waarbij gemeenschappen bewust omgaan met hun eigen geschiedenis en erfgoed en hun plek opeisen in het onderwijs, onderzoek en maatschappelijk debat.

Hoe gaat u als erfgoedprofessional om met  gemeenschappen die zelf hun geschiedenis schrijven? Hierop is geen kant-en-klaar antwoord te formuleren. Er is immers altijd  een spanningsveld tussen wat gemeenschappen en individuen intrinsiek belangrijk vinden en hoe ‘we’, als maatschappij, onderzoeksgemeenschappen of erfgoedinstellingen over de tijd heen denken over erfgoed, geschiedenis en geschiedschrijving. Het is een uitdaging  die zich situeert op verschillende niveaus. Van het faciliteren van gemeenschappen om hun erfgoed te beheren, te delen, te vertellen en uit te wisselen op cultureel relevante en ethisch verantwoorde manieren tot het verbindend samenbrengen van oude en nieuwe  verhalen.

Sessie 7 | Woorden doen ertoe: interactieve workshop over welkom woordgebruik *Volzet

Woorden doen ertoe. Iedereen kent wel een situatie waarin één verkeerd gevallen woord tot ruzie leidde. Of heeft een bepaald woord dat steeds weer hard binnenkomt tijdens een gesprek. Woorden kunnen leiden tot schaamte of juist trots: zo is er lang discussie geweest over het Rotterdamse Witte de With Center for Contemporary Art. Mag de naam van die koloniale marineofficier wel blijven voortleven? Is dat niet beschamend? Burgermeester Femke Halsema van Amsterdam kondigde dit jaar trots aan dat de straten in het nieuwe Amsterdamse Centrumeiland namen krijgen van Surinaamse verzetshelden uit de koloniale tijd: een primeur voor de stad. Ook het Tropenmuseum in Amsterdam (onderdeel van het Nationaal Museum van Wereldculturen, NMVW) buigt zich over woorden en de impact hiervan. In 2018 lanceerde het NMVW Woorden doen ertoe. Deze publicatie brengt gevoelige en discriminerende woorden in kaart: waarom zou u woorden als ‘stam’ of ‘Berber’ liever niet gebruiken? En wat zijn bruikbare alternatieven?

De educatie-afdeling van het Tropenmuseum slaat dit naslagwerk regelmatig open. Want door bedachtzaam woordgebruik kan een publiek zich welkom voelen. Of juist helemaal niet. Inclusief taalgebruik is van belang voor alle culturele instellingen – niet alleen voor etnografische musea. Hebt u er bijvoorbeeld ooit bij stilgestaan hoe exclusief een onschuldig lijkend woordje als ‘wij’ kan overkomen?

In deze workshop bespreekt Lisa Kleeven het belang van bewust taalgebruik in educatieve programma’s. Samen met u verkent zij enkele woorden uit programma’s rondom gender en koloniaal verleden. Ze vraagt u mee te denken over beladen woorden in uw instelling: zo draagt ook u bij aan het work in progress dat de publicatie Woorden doen ertoe is.

Spreker: L. Kleeven, Senior coördinator educatie, Tropenmuseum, Amsterdam.

Sessie 8 | Beladen erfgoed: wat is de rol van een erfgoedorganisatie in het maatschappelijk debat?

Moeten erfgoedorganisaties een rol opnemen in (prangende) actuele maatschappelijke debatten? Hoezeer kunnen/wensen ze aan de zijlijn te (blijven) staan in vraagstukken rond radicalisering, migratie, klimaatcrisis, dekolonisatie, sociale ongelijkheid, genderissues, diversiteitsconflicten …?

De werkgroep ‘Musea met een beladen thema’, samengesteld uit Kazerne Dossin, Museum Dr. Guislain, In Flanders Fields Museum, Red Star Line Museum en het AfricaMuseum wil het debat aangaan over de mogelijkheden en grenzen om een maatschappelijke (en morele) rol op te nemen in de samenleving. Wat zou dit concreet kunnen betekenen? Hoe ‘neutraal’ willen of kunnen ze zijn? Kan/moet een erfgoedorganisatie activistisch zijn? Of zou een ‘agonistische’ insteek misschien relevanter kunnen zijn? Hoe zorgt u voor maatschappelijk debat, zonder het conflict uit de weg te gaan maar ook zonder te polariseren? En wat als erfgoedcollecties zélf debat uitlokken? En tot slot, heel praktisch: hoe zet u de maatschappelijke intenties om in de dagelijkse praktijk?

Sprekers: Patrick Allegaert (Museum Dr. Guislain), Christophe Busch (Kazerne Dossin), Piet Chielens (In Flanders Fields Museum), Karen Moeskops (Red Star Line Museum), Maarten Van Alstein (Vlaams Vredesinstituut) en Bruno Verbergt (AfricaMuseum)

Sessie 9 | Stadswandeling – Verhalen over Congo in Vlaanderen *Volzet

Overal in het land, zeker in de grote steden, vindt u verwijzingen naar ons koloniale verleden. Nu eens zijn deze verwijzingen heel duidelijk – denk aan monumenten en standbeelden in de openbare ruimte, dan weer zijn ze minder manifest aanwezig in het straatbeeld en vereisen ze enige duiding. In toenemende mate worden deze relicten gecontesteerd of geven ze aanleiding tot pittige discussies over de relaties tussen kolonisator en gekoloniseerde. En over de wijze waarop deze relaties tot op vandaag blijven doorwerken. In se vormen ze dus ideale kapstokken om het gesprek aan te gaan over de koloniale tijd en zijn lange doorwerking.

Via de stadswandeling ‘Verhalen over Congo in Vlaanderen’ willen Pax Christi Vlaanderen en Broederlijk Delen het bewustzijn en de kennis over de koloniale erfenissen levendig houden en kritisch bevragen. Aan de hand van specifieke plaatsen in Antwerpen en de koloniale verhalen die ermee verbonden zijn vertelt journalist Guy Poppe het verhaal van Congo in Antwerpen.

Tijdens de wandeling voor het Groot Onderhoud staan we ook stil bij het plan van aanpak (Waarom? Hoe? Voor wie?), de sterke en zwakke punten en de struikelblokken van deze specifieke vorm van herinneringswerk.

Wandeling onder leiding van Guy Poppe. Opgelet: start om 13.30 uur!

15.30 uur: Pauze

16.00 uur: Slottoespraak

16.30 - 18.00 uur: Receptie

Praktische info

Begindatum
Locatie
hetpaleis, Meistraat 2, Antwerpen
Prijs
Gratis
Contactpersoon
Adviseur participatie | diversiteit
T
02 213 10 76

Elders op FARO

In de gloednieuwe toolbox 'Erfgoed waarderen' verzamelen we voor u alle informatie die u nodig heeft om een waardering tot ...
Of u nu actief bent in de cultureel-erfgoedsector of in aanverwante sectoren, vanuit wetenschappelijk oogpunt of gewoon vanuit interesse onderzoek ...
De afgelopen maanden presenteerden verschillende organisaties hun nieuwe multimediale tour in de ErfgoedApp. Benieuwd om te ontdekken welke dat zijn?