Digitaal erfgoed

Digitaal erfgoed kan worden omschreven als “het geheel van de ICT-processen rond het aanmaken, ontsluiten, bewaren, delen en uitwisselen van digitale erfgoedbronnen. Het gaat dus niet enkel over de digitale producten of collecties zelf, maar ook (en vooral) over wat ermee gedaan kan worden (de processen).”

Doorgaans worden drie vormen van digitaal erfgoed onderscheiden:

Digital-born erfgoed: erfgoedmateriaal dat van origine al digitaal is, zoals digitale documenten of bestanden, foto's die met een digitale camera zijn gemaakt, digitale video, enzovoort.

Gedigitaliseerd erfgoed: erfgoedmateriaal dat van origine niet digitaal is, maar waarvan met digitalisering een reproductie is gemaakt. Bijvoorbeeld de scan van een papieren document.

Digitale informatie over erfgoed, bijvoorbeeld beschrijvingen (metadata), detailfoto's of digitale reconstructies van het erfgoedobject. De informatie wordt meestal in een geordende vorm (bijvoorbeeld een database) beschikbaar gesteld.

Filmrol Al sinds de jaren 1980 en 1990 van de vorige eeuw wordt ICT toegepast in het cultureel-erfgoedveld, bijvoorbeeld door bibliotheken, musea en archieven bij het registreren van hun collecties in databanken. Er werd ook al met mondjesmaat gedigitaliseerd en de eerste floppydisks vonden in het midden van de jaren 1990 hun weg naar de archieven. Maar de laatste jaren wint digitaal erfgoed zeer snel aan belang door de snelle technische ontwikkeling van ICT en breedband. Het voorbije decennium stond in het teken van de omslag naar digitale en mobiele communicatietechnologie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de volledige inburgering van de gsm. De nieuwe ‘virtuele netwerkmaatschappij’ dijt daarbij uit over de grenzen van de klassieke internetkanalen en wordt ‘crossmediaal’. Dankzij de mogelijkheden van sociale software (Facebook, Netlog ...) wordt het internet een interactieve, sociale arena voor communicatie, het delen van ervaringen, virtuele (3D-) ontmoetingen, gaming, enzovoort.  Een soort technobiotoop of ‘cybercultuur’ waarin alternatieve netwerken ontstaan en volop nieuwe vormen van digitale cultuur worden beleefd en gecreëerd.

We merken de impact hiervan in de erfgoedsector door het aanbod van digitaal erfgoed dat geleidelijk aan online beschikbaar wordt. Voorbeelden zijn de regionale of lokale beeldbanken of de digitale collecties van archieven, musea en erfgoedbibliotheken. Steeds meer erfgoedinstellingen ondernemen structureel of projectmatig allerlei digitaliseringsinitiatieven en via innovatieve projecten worden nieuwe ontwikkelingen rond digitaal erfgoed onderzocht.

Het toenemend belang van digitaal erfgoed heeft gezorgd voor wat beleidsaandacht. Er werden prioriteiten geformuleerd, namelijk:

  • Digitalisering: er moeten meer middelen gaan naar de productie en ontsluiting van digitaal materiaal. Zo blijkt dat momenteel Vlaanderen (België) relatief weinig bijdraagt aan Europeana;
  • Duurzaamheid: de processen rond productie en ontsluiting moeten kwaliteitsvol verlopen, met o.a. aandacht voor selectiebeleid, standaarden en duurzame opslag. Er moet daarbij ook aandacht gaan naar duurzame (nieuwe) businessmodellen voor de organisatie en de financiering;
  • Vindbaarheid: de distributie van de digitale content naar diverse publieke internetplatformen en media is essentieel: wat niet (snel) gevonden en gebruikt wordt, bestaat niet. Daarbij moet volop ingezet worden op sociale media en aansluiting gezocht met de belangrijkste doelgroepen zoals onderwijs, onderzoek, maar ook toerisme en de massamedia. Mediageletterdheid is daarbij een essentiële randvoorwaarde, terwijl ook de nodige betaalbare digitale bandbreedte ter beschikking moet komen van de erfgoedinstellingen.

Verwerking van filmrollen (c) FARO, Bart Van der MoerenWillen we echter voorkomen dat er gaten in ons digitaal geheugen ontstaan, zullen we de komende jaren ook veel aandacht moeten besteden aan het duurzaam bewaren van digitaal erfgoed. Zodanig dat we binnen twintig jaar onze digitale archieven nog kunnen raadplegen of kijken naar de digitale beelden die we nu massaal op het internet gooien. Anders kijken we aan tegen een ‘digital black hole’. De erfgoedsector heeft hierin een belangrijke rol te spelen.

Meer informatie:

© Foto's: Flickr.com, David | Flickr.com, Tomas Nygren | FARO, Bart Van der Moeren