Studentenhumor in de marge: een ondeugende vondst uit 1757
Deze tekst werd geschreven door An Smets, conservator bij KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties. Ze is er het aanspreekpunt voor handschriften, digitaliseringsprojecten en communicatie.
Dit verhaal neemt je mee naar het jaar 1757, maar begint eigenlijk in maart 2022. Toen kochten de KU Leuven Bibliotheken op een veiling een handgeschreven studentencursus Physica, samengesteld door ene Joannes Franciscus Libon. Bij het beschrijven van dit handschrift viel de catalograaf iets bijzonders op.
In het hoofdstuk over lucht, onder de paragraaf De sijphone et serijnge (“Over de hevel en de spuit”), stond namelijk een tekening die ons hardop deed lachen: een student die een reusachtige spuit in zijn achterste krijgt. Niet bepaald een wetenschappelijke schets, maar wél een prachtig voorbeeld van studentenhumor in de 18e eeuw.
Humor in serieuze collegedictaten
Dat studenten hun droge leerstof soms probeerden op te vrolijken, wisten we al. In andere Leuvense collegedictaten vind je bijvoorbeeld grappige tekeningen in het thema ‘pot en pint’, kijvende kotmadammen of dansers in alle vormen en maten. Maar een spotprent met een spuit als hoofdrolspeler? Dat was nieuw voor ons.
Op naburige pagina’s staan overigens wél keurig getekende barometers en thermometers – een mooi contrast tussen ernst en grap.
Meer weten? Lees dan ook het artikel 'Studentikoze tekeningen in een 18e-eeuwse cursus' (A. Smets, faro | tijdschrift over cultureel erfgoed, 16(2023)2, p. 16-17.
Eén tekening, vele invalshoeken
Tips voor erfgoedprofessionals
Dit voorbeeld laat zien hoe kleine details grote verhalen kunnen opleveren. Enkele ideeën om zelf mee aan de slag te gaan:
- Zoom in: kijk niet alleen naar het (letterlijke) grote plaatje, maar ook naar de kleine juweeltjes in de marge.
- Speel met perspectief: laat afbeeldingen vanuit verschillende invalshoeken spreken en verras je bezoekers.
- Werk samen: misschien zitten er in jouw collectie ook Leuvense studentencursussen? Laat het ons weten, wie weet vinden we nog meer pareltjes.
En de belangrijkste tip? Praat met elkaar.
Dit verhaal begon bij een catalograaf en ging verder bij een conservator. Door vondsten te delen ontstaan erfgoedverhalen. En precies dát willen we toch allemaal doen op Erfgoeddag: erfgoed tot leven wekken met verhalen die verrassen, ontroeren en doen (glim)lachen.
Foto: Joannes Franciscus Libon, Physica, 1759-1760 (KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties, ms. 393, f. 103r)
