Het VIBE-rapport van de Vlaamse Erfgoedbibliotheken brengt de staat en bewaaromstandigheden van bibliothecair erfgoed in Vlaanderen in kaart. Het toont sterke punten én verbeterkansen, en biedt praktische adviezen voor duurzaam behoud en beheer.

Versterkt inzicht in de staat en bewaring van bibliothecair erfgoedcollecties

Hoe is het gesteld met bibliothecair erfgoed bij organisaties met beperkte middelen of erfgoedomkadering in Vlaanderen? Het recent verschenen VIBE-rapport (Versterkt inzicht in de staat en bewaring van bibliothecair erfgoedcollecties, 2024-2025) van de Vlaamse Erfgoedbibliotheken geeft daar een helder antwoord op. Samen met twaalf organisaties in Vlaanderen voerden zij uitgebreide collectie-evaluaties uit. 

Het rapport is meer dan een momentopname. Het toont waar collecties sterk staan, én waar kansen liggen voor betere conservering, calamiteitenplanning en duurzaam beheer. Daarnaast biedt het beleidsadviezen en pistes voor de toekomst. Dankzij een train-the-trainer-aanpak vloeien de inzichten door naar de hele sector.

Hoe werd het onderzoek uitgevoerd?

De evaluatie rust op twee pijlers:

• Fysieke staat
  • Steekproef van ongeveer 300 boeken per organisatie.
  • Schaderegistratie volgens de Schadeatlas Bibliotheken.
• Bewaaromstandigheden
  • Klimaatmetingen over 7 à 8 maanden per locatie.
  • Een risicoanalyse op basis van de tien schadefactoren
  • Monitoring via insectenvallen en schimmeltesten.

Wat zijn de belangrijkste bevindingen?

• Grote veerkracht, maar ook kwetsbaarheden. 89% van de boeken vertoont een vorm van schade, meestal matig van aard. Bij 12% heeft de schade impact op de raadpleegbaarheid.
• Verzuring treft minstens de helft van de boeken, ook recentere uitgaven. Het effect is nu beperkt, maar kan op termijn toenemen. Digitalisering is een sleutel om informatieverlies te voorkomen.
• Binnenklimaat vraagt aandacht. Meer dan 60% van de onderzochte ruimtes heeft een aanvaardbaar klimaat, maar risico blijft, vooral voor kwetsbare boeken. Bij 17% is het klimaat onvoldoende. Grote schommelingen in relatieve luchtvochtigheid komen het vaakst voor. Ook zonder dure klimaatinstallatie kan een ruimte een gunstig binnenklimaat hebben.
• Schimmel en ongedierte blijven beperkt, maar waakzaamheid loont. Stofophoping en instabiel klimaat vergroten het risico. Regelmatige monitoring en onderhoud zijn cruciaal.
• Kleine ingrepen maken verschil. Denk aan het beperken van stof, het controleren van aanwinsten, monitoren van het binnenklimaat, insecten en schimmel, het gebruik van beschermende verpakking en het opstellen van calamiteitenplan.