Tussen 1933 en 1945 werden talloze kunstwerken en erfgoedobjecten door het nationaalsocialistische regime onrechtmatig onteigend en verspreid. Tot op vandaag bevinden sommige van die werken zich in publieke collecties, ook in Vlaanderen en de buurlanden.

Op 27 februari 2026 organiseert FARO in Brussel hierover een studiedag. Die richt zich tot collectiebeherende instellingen en biedt een introductie tot de historische en juridische context van deze roofkunst:

• We staan stil bij vragen als: over welke collecties gaat het precies? Hoe zijn deze objecten in musea terechtgekomen? En wat is hun juridische status vandaag?
• Daarnaast bespreken we de mogelijkheden die vandaag bestaan voor identificatie door middel van herkomstonderzoek, en herstelmogelijkheden zoals restitutie, met bijzondere aandacht voor de situatie in Vlaanderen, Nederland, Duitsland en Frankrijk.
• Aan de hand van concrete voorbeelden uit de praktijk bekijken we hoe musea vandaag omgaan met de zichtbaarheid van (vermoedelijk) geroofde kunst. Welke stappen en motivaties gaan gepaard met herkomstonderzoek? En wat met transparantie naar het publiek? 

Op die manier krijg je een overzicht van de (juridische) situatie rond roofkunst uit de periode 1933-1945 in Vlaanderen en de buurlanden, en praktische handvatten om met deze vragen in je eigen collectiebeheer aan de slag te gaan.

De studiedag biedt bovendien ruimte voor kennisuitwisseling, vragen en discussie, en vormt een stap naar meer transparantie en bewustzijn in de omgang met omstreden collecties. Samen verkennen we ook of er interesse is in een vervolgtraject, bijvoorbeeld in de vorm van een collegagroep.

Op het programma

Situatie in Vlaanderen en vergelijkend onderzoek

Tijdens deze sessie geven Bert Demarsin en Amber Gardeyn een overzicht van de juridische situatie rond roofkunst gelinkt aan de Tweede Wereldoorlog in Vlaanderen, in vergelijking met de aanpak in onze buurlanden. Ze gaan in op de vraag om welke collecties het gaat, hoe deze objecten in musea terechtkwamen, en welke juridische status ze vandaag hebben. Daarnaast bespreken ze de huidige juridische herstelmogelijkheden zoals restitutie en de manieren waarop verschillende landen hiermee omgaan. Deze bijdrage biedt een helder inzicht in de Vlaamse context én plaatst die in een breder Europees perspectief.

• Prof. dr. Bert Demarsin (KU Leuven, HUBrussel) voerde in opdracht van de Vlaamse overheid een vergelijkend onderzoek uit naar de omgang met ‘naziroofkunst’. Zijn onderzoeksexpertise omvat onder andere vergelijkend kunstrecht, goederenrecht en intellectuele eigendomsrechten.
• Amber Gardeyn is als onderzoeker en doctorandus verbonden aan de Universiteit Gent (Faculteit Rechtsgeleerdheid en Criminologie). Haar onderzoeksdomein omvat de juridische en historische aspecten van door de nazi’s geroofde kunst en cultureel erfgoed, met bijzondere aandacht voor België in vergelijking met de buurlanden.

Herkomstonderzoek en zichtbaarheid in musea

In haar Engelstalige lezing onderzoekt Jasmin Hartmann hoe musea omgaan met de zichtbaarheid van geroofde kunst en met vermoedens van roofkunst. Ze bespreekt waarom musea herkomstonderzoek opstarten, welke methoden en fases daarbij komen kijken en hoe resultaten worden gecommuniceerd – zowel intern als naar het publiek. Ook de keuzes die musea maken rond transparantie komen aan bod: stel je controversiële objecten tentoon, of kies je ervoor ze uit het zicht te houden? Haar lezing biedt inzicht in de praktijk van herkomstonderzoek en de verantwoordelijkheden die musea hebben bij het omgaan met deze geschiedenis.

• Kunsthistorica Jasmin Hartmann staat sinds 2022 aan het hoofd van het nieuw opgerichte Coördinatiebureau voor Herkomstonderzoek in Noordrijn-Westfalen. Daarvoor bekleedde ze verschillende functies en werkte ze aan onderzoeksprojecten in musea, de kunsthandel en het openbaar bestuur, waar ze uitgebreide expertise opdeed op het gebied van herkomstonderzoek.

Inschrijven

Het volledige programma bekijk je in de FARO-kalender. Inschrijven kan vanaf nu: wees er snel bij, want de plaatsen zijn beperkt.