Archiefinspiratie uit Barcelona

ICA-congres 'Knowing Pasts, Creating Futures' in Barcelona, 2025

In het najaar van 2025 trok FARO-collega Jelena Dobbels in het kader van Erasmus+ naar Barcelona voor een werkbezoek. Samen met een aantal andere Belgische collega's nam ze er deel aan het congres Knowing Pasts, Creating Futures, georganiseerd door de International Council on Archives (ICA). In deze blog deelt ze enkele inspirerende thema’s en projecten.

Archieven en mensenrechten

De ICA Section on Archives and Human Rights (SAHR) organiseerde tal van boeiende sessies over onder meer Archivists without Borders, archiveren in oorlogs- en conflictgebieden (zoals Gaza, Palestina en Syrië) en de toegang tot archiefmateriaal van Truth and Reconcililiation Commissions …

Zo werd het ISIS Prisons Museum voorgesteld: een virtuele ruimte die via digitale technologieën, zoals 3D-scans, de gebouwen in beeld brengt die door ISIS in Syrië als gevangenissen werden gebruikt. In combinatie met gedigitaliseerd archiefmateriaal, opnames en transcripties van mondelinge getuigenissen wil dit digitale platform het publiek bewustmaken van de misdaden van ISIS en deze geschiedenis documenteren.

Een ander recent initiatief is de Truth and Reconciliation Mechanisms Archives Locator (TRMAL). Dit pas gelanceerde platform brengt informatie samen van honderden onderzoekscommissies en waarheids- en verzoeningscommissies die sinds 1951 wereldwijd bewijsmateriaal of getuigenissen verzamelden over mensenrechtenschendingen. Om tot een eindrapport te komen, verzamelden deze commissies vaak grote hoeveelheden archiefmateriaal. Maar wat er gebeurt er met die informatie wanneer de tijdelijke commissies worden opgeheven? Worden de archieven bewaard? Zijn ze toegankelijk, en zo ja, onder welke voorwaarden? TRMAL wil op deze vragen een antwoord bieden.

Onderzoeks- en waarheids- en verzoeningscommissies zijn immers belangrijke instrumenten in het kader van overgangsrechtspraak. Hun archieven zijn van cruciaal belang om getroffen bevolkingsgroepen, onderzoekers en het brede publiek context te bieden over de gebeurtenissen – ook nadat de onderzoeken zijn afgerond en de eindrapporten zijn gepubliceerd. Momenteel biedt TRMAL al een overzicht van archiefmateriaal van 130 commissies; de database zal stelselmatig verder worden aangevuld.

Records in Contexts (RiC)

Er was ook veel aandacht voor de toepassing van de archiefbeschrijvingsstandaard Records in Contexts. De ICA Expert Group on Archival Description (EGAD) publiceerde versie 0.1 van de RiC Application Guidelines (RiC-AG): praktische richtlijnen voor archiefmedewerkers, ontwikkelaars en managers om het RiC Conceptual Model (RiC-CM) beter te begrijpen en RiC-gebaseerde systemen te implementeren. De richtlijnen zijn momenteel beschikbaar via GitHub en zullen binnenkort ook als PDF verschijnen. EGAD nodigt archivarissen uit om feedback te geven.

Aantal Belgische deelnemers aan het ICA-congres. Foto: Jan Stuyck

Meerstemmigheid en genderdiversiteit

Meerstemmigheid kwam in heel wat sessies aan bod, onder meer via het benoemen van archival silences en het zoeken naar samenwerking met diverse archiefvormers, zodat verschillende stemmen aan bod komen. Verschillende presentaties focusten op meerstemmig archiveren in samenwerking met indigenous communities.

Daarnaast was er ook specifieke aandacht voor genderdiversiteit. De ICA werkgroep Sex-Affective and Gender Diversity* Archives & Archivists (SAGDAA) publiceerde tijdens het congres de Declaration on LGBTQI+ and Sex-Affective and Gender Diversity (SAGD) Archives and Archivists. Die schetst hoe de archiefwereld zich moet ontwikkelen om ervoor te zorgen dat LGBTQI+-geschiedenissen, -identiteiten en -gemeenschappen volledig worden erkend, beschermd en vertegenwoordigd.

Het werk- en leerbezoek aan Barcelona werd gefinancierd met middelen van Erasmus+, het programma van de Europese Commissie. Om de cultureel-erfgoedsector goed te kunnen ondersteunen zijn we immers altijd op zoek naar voorbeelden en methodieken m.b.t. participatie, educatie en specifieke cultureel-erfgoedpraktijken. Om dat denkproces te versterken, laten we ons graag inspireren door goede voorbeelden en boeiende gesprekspartners in het buitenland.

Foto's: "I'm attending #ICA Barcelona 2025" badge samen met de skyline van Barcelona / Een aantal Belgische deelnemers aan het ICA-congres. Foto: Jan Stuyck

Jelena Dobbels

07 januari 2026

Cultureel-erfgoedsector