Klankarchitecten, of hoe maak je erfgoed boeiend voor tieners?
Hoe maak je iets als de beiaard, dat instrument boven in de toren, interessant voor jongeren? Die vraag stond centraal bij het lespakket dat verschillende erfgoedorganisaties samen ontwikkelden. Want hoewel de beiaard al jaren erkend is als immaterieel erfgoed, weten veel jongeren er amper iets over. Tijd dus om daar iets aan te doen.
Wat wilden we bereiken?
Beiaardschool Mechelen, de erfgoedcellen van Mechelen, Leuven en Midwest, de gemeente Peer, FARO, Werkplaats immaterieel erfgoed en CEMPER maakten samen een lespakket voor jongeren tussen 10 en 14 jaar. Ze kregen daarvoor professionele ondersteuning van Oetang Learning Designers. Het opzet? Geen droge uitleg, maar een ervaring waarbij de jongeren zelf ontdekken wat de beiaard voor hen en hun stad of gemeente betekent.
Hoe gingen we te werk?
Stap 1 | Leerkrachten bevragen
We begonnen bij de basis, namelijk bij de klas. Via een online vragenlijst polsten we bij leerkrachten naar hun noden, ideeën en voorkeuren. Welke werkvormen werken goed? Zouden ze met hun klas de toren in willen? Wat spreekt hun leerlingen aan?
Stap 2 | Ideeën uitwerken in co-creatie
Samen met alle partners doken we in co-creatiesessies. Oetang Learning Designers leidde het proces in goede banen, met heldere formats, kleine werkgroepjes per thema en veel online feedbackmomenten. Zo maakten we samen keuzes waar iedereen zich kon in vinden.
Stap 3 | Testen in de klas
Met een eerste versie trokken we naar scholen. De reacties? Positief! Zowel leerkrachten als leerlingen waren enthousiast. De modulaire opbouw − je kiest zelf welke onderdelen je gebruikt − bleek een troef. Al zorgde het ook voor wat keuzestress. De modeltrajecten en ondersteunende materialen in het lespakket helpen om deze drempel te verlagen.
Stap 4 | Verbeteren en bijschaven
We gingen aan de slag met de feedback en zorgden voor een duidelijkere opbouw, een verhalende stem die de structuur uitlegt, visuele ondersteuning én intuïtieve werkvormen. Want handleidingen, die worden toch maar amper gelezen.
Stap 5 | Alles netjes afwerken
Oetang zorgde voor een aantrekkelijke eindafwerking. Het pakket kreeg vorm met veel afwisseling in media, opdrachten en presentatie. Gebruiksvriendelijk, inspirerend én duurzaam.
Het resultaat: Klankarchitecten
Op klankarchitecten.be vind je het eindresultaat: een interactieve website vol opdrachten rond techniek, muziek, geschiedenis en sociale vaardigheden. Leerkrachten van de derde graad lager en de eerste graad secundair onderwijs en hun leerlingen kunnen er meteen mee aan de slag.
Het pakket bevat acht interactieve modules, naar eigen aanvoelen samen te stellen volgens leerdoelen en beschikbare lestijd. Elke module bevat een duidelijke handleiding, flexibel inzetbare opdrachten en creatieve eindproducten. Zo bouwen leerlingen op het einde van hun behandelde modules hun eigen ‘Klanktoria’, klankprototypes die geïnspireerd zijn op de beiaard.
Wat leerden we?
- Houd het simpel voor leerkrachten. Ze willen iets kant-en-klaars dat past in de leerdoelen en weinig voorbereiding vraagt.
- Test vroeg en test vaak. Wacht niet tot het af is, maar verbeter stap voor stap en met échte gebruikers.
- Samenwerken is waardevol én uitdagend. Goede afspraken, duidelijke verwachtingen en externe begeleiding helpen enorm.
Wil je zelf aan de slag met een gelijkaardig traject? Enkele extra tips:
- Maak afspraken op voorhand en bewaak ze.
- Betrek je doelgroep van bij de start.
- Schakel hulp in van buitenaf.
- Plan ruimte in voor flexibiliteit.
- Begin gewoon. Perfectie komt later (of nooit, en dat is oké).
Partners en samenwerking
- Klankarchitecten kwam er dankzij het werk van vele handen: de Beiaardschool Mechelen, de erfgoedcellen van Mechelen, Leuven en Roeselare en de gemeente Peer, CEMPER, Werkplaats immaterieel erfgoed en FARO.
- Een cruciale partner was Oetang Learning Designers. Na goedkeuring van de projectaanvraag 'bovenlokale cultuurprojecten' begeleidden zij het volledige ontwikkelproces: van bevraging en co-creatie tot ontwerp, testing en eindproductie. Ze begeleidden de sessies met de stuur- en klankbordgroep en zorgden voor structuur en tempo in de samenwerking tussen de vele partners.
Dit bericht is gebaseerd op 'Klankarchitecten: hoe we jongeren laten kennismaken met de beiaard', dat eerder verscheen op de website van CEMPER.
Foto's: Universiteitsbeiaard Leuven, 2016. Foto: © Erfgoedcel Leuven, fotograaf: Danny Brison / Stills uit het educatieve pakket 'Klankarchitecten'
