Geïnspireerd door Bruegel: spelen met macht
Ken je het beroemde schilderij De Kinderspelen uit 1560 van Pieter Bruegel de Oude? Je ziet er een bonte menigte kinderen die allerlei spelletjes spelen. Ze rennen en duiken, lachen en botsen – soms is het compleet onschuldige kinderpret, soms sluipt er iets scherps doorheen: rivaliteit, controle, vallen en weer opstaan. In dat contrast schuilt de humor, het doet je lachen en meevibreren: “Kijk, wat die gekke kinderen doen!”
Deze blog is geschreven door Line Van Wassenhoven, Griet Spanhove en Natalie Huyghe, acteurs bij theatergroep Compagnie Curious.
Waar zit de humor bij Bruegel?
Die humor is precies wat ons heeft geïnspireerd bij de creatie van Twisted Games. We lieten ons helemaal meenemen in de sfeer van Bruegel, integreerden kleine fragmenten van zijn werk in de filmbeelden van ons theaterstuk en brengen sommige van zijn spelen tot leven op het podium.
Bruegel toont kinderen in talloze spelvormen, vaak herkenbaar, soms absurd: blindemannetje, touwtjespringen … De ernst van het spel staat in contrast met het beeld van kinderen die onbezonnen genieten.
Het schilderij is geen verslag van grootse heldendaden, maar juist van alledaagse gekkigheid: een kind dat over een ton hangt, drie anderen die met bungelende benen achter elkaar op een richel zitten, nog een ander dat valt. De humor zit in de kleine wendingen, in het moment waarop iets dreigt mis te gaan of onverwacht ontspoort.
Bruegel toont deze ‘kleinemensendingen’ niet zomaar. Ze hebben een subtiele onderlaag: het spel als voorbereiding op het volwassen leven – een spiegel voor ons, de kijkende volwassenen. Je zou dus kunnen zeggen dat dit schilderij gaat over macht, manipulatie, competitie, vallen en weer opstaan.
Waar zit de humor bij Compagnie Curious?
In feite doet Compagnie Curious net hetzelfde als Bruegel. We tonen spelende kinderen met kleine wendingen en ook een subtiele onderlaag om tot een diepere essentie te komen. In Twisted Games brengen we de humor lichamelijk, visueel en speels:
- We gebruiken een draaiend platform, poppen, spiegels en tablets: allemaal speelelementen die van het spel iets visueel verrassends maken.
- Het spel begint spontaan, ludiek en kinderlijk. De twee spelers dagen elkaar op een guitige manier uit met spiegelingen, uitvergrotingen, contrasten, nonsenstaal en verrassingselementen geïnspireerd op De Kinderspelen van Bruegel. Maar al snel transformeert het spel: wat begint als lachen, loopt uit op botsing. Wat begint met spelen, krijgt trekken van controle. We zien hoe spelers van rollen wisselen: een kind wordt soldaat, een spelende groep wordt een commandostructuur. De humor zit in de kanteling: in het moment dat je denkt: “Dit is gewoon spel”, en dan: “Hé, hier is iets anders gaande”. De humor maakt het universeel – je herkent het gevoel of de situatie, je voelt de absurditeit.
- Humor is in onze voorstelling een middel om tot een diepere laag te komen. Wanneer kinderen spelen, lijkt dat vrij en onschuldig. Maar er zijn altijd regels: wie telt mee, wie wint, wie verliest? Zo tonen we hoe spel en macht verweven zijn, hoe regels al vroeg worden aangeleerd, en hoe ook identiteit, status en groepsvorming meespelen. Humor wordt middel én spiegel: je lacht, maar je kijkt ook – naar jezelf, naar het systeem, naar de rol die je speelt of laat spelen.
- Net als bij Bruegel tonen we niet alleen de speelse successen, maar ook de pijnlijke momenten: de afwijzing, het vallen. Zelfs in de tegenslagen, de rivaliteit en de pijnlijke machtsspelletjes, blijft er altijd ruimte voor een nieuwe start. En het contrast met de speelsheid maakt het grappig.
De uitnodiging is dan ook om je door Twisted Games te laten meevoeren in het spel van lagen: de lichte pret, de lach, de reflectie, de stilte tussen de scènes. Bruegel vroeg ons om te kijken, te zien, te lachen. Wij vragen jou om verder te kijken – en misschien zelf mee te spelen in gedachten. Het is humor met ernst. Het is spel met macht. Het is jouw spiegel.
Benieuwd wat Twisted Games kan betekenen voor jouw organisatie of evenement?
Op www.compagniecurious.be vind je meer informatie en een perskit. Bij deze productie biedt Compagnie Curious ook een nagesprek aan, waarin ze samen met de toeschouwers onderzoeken wat ze gezien hebben. Omdat de voorstelling woordeloos is, ziet elk publiek iets anders, legt iedereen andere verbanden en … lacht iedereen om andere momenten. Dat is precies de rijkdom van deze voorstelling en van humor zelf.
Neem gerust contact op om samen de mogelijkheden te verkennen; Compagnie Curious denkt graag met je mee.
Tips voor Erfgoeddag
- Kijk met Bruegelogen: laat bezoekers speels observeren. Bruegel toont hoe humor schuilt in kleine details: een onverwachte beweging, een val, een rare houding. Stimuleer bezoekers om op dezelfde manier naar je collectie, locatie of erfgoedpraktijk te kijken. Laat ze 'humoristische details' spotten in oude foto’s, archiefstukken, voorwerpen of architecturale elementen. Een speels kijkkaartje of minizoekopdracht werkt wonderwel.
- Zet spel in als interpretatie-instrument. Spel legt regels, macht en groepsdynamiek bloot, zoals De Kinderspelen aantoont. Ook als erfgoedorganisatie kan je spelvormen inzetten om bezoekers iets te laten ervaren. Denk aan een speelse opdracht: wie bepaalt hier de regels? Wie wint of verliest? Wat zegt een historisch gebruiksvoorwerp over macht, hiërarchie of sociale rollen? Humor maakt zware thema’s bespreekbaar, zonder ze te trivialiseren.
- Laat ruimte voor diepte. Humor kan een opstap zijn naar grotere thema’s zoals macht, uitsluiting, groepsvorming, normen of aanpassing. Bouw in je activiteit een moment van vertraging in: een gespreksrondje, een stille opdracht, een vraag op papier. Wat zegt dit spel over toen? Wat zegt het over nu? Koppel de spontane lach aan betekenisvolle inzichten, helemaal in het thema van Erfgoeddag.
Foto's: Twee acteurs op scène tijdens het spelen van Twisted Games © Compagnie Curious / Pieter Bruegel de Oude, Kinderspelen, 1560. Collectie Kunsthistorisches Museum Wien, Google Art Project. Publiek domein via Wikimedia Commons
